(Piotr Mucharski, prof. Barbara Skarga, Jarosław Kurski, Katarzyna Janowska)

Na 88. urodziny prof. Barbary Skargi (25 X 1919 r.) – obchodzone w „Gazecie Wyborczej” 27 listopada – Adam Michnik recytował Czesława Miłosza, po czym odniósł się do Włodzimierza Lenina, który marzył o kraju rządzonym przez kucharkę i zapewnił, że wszyscy obecni odczuwają drobnomieszczańskie przywiązanie do jubilatki.

Cieszę się ze spotkań z osobami, które budzą naturalny szacunek, uczą spojrzenia na świat z dystansem; przez które przemawia życiowe doświadczenie, zwłaszcza biografia naznaczona piętnem, którego moje pokolenie nie jest w stanie pojąć. Cieszę się także, że potrafimy szanować i czcić osoby starsze.

Naczelny „Gazety” nawiązał swoimi życzeniami do wspomnień, którymi dzielili się z obecnymi przyjaciele prof. Skargi. Jej umiejętności kulinarne wychwalał zwłaszcza prof. Juliusz Domański. Prof. Leszek Szczucki uznał ją natomiast za jednego z najlepszych kierowców. Prof. Janusz Tazbir opowiedział anegdotę: „Wypiliśmy trochę wina, a Barbara Skarga mówi, że mnie odwiezie. Już się boję, a ona: Janusz, skąd w tobie to drobnomieszczańskie przywiązanie do życia?!”

– Nie liczyłam na takie komplementy, że jestem kucharką i szoferem – skwitowała prof. Skarga. I przyznała, że samochodem jeździła już przed wojną, ale – bez prawa jazdy.

Rozmowę z jubilatką oraz Katarzyną Janowską i Piotrem Mucharskim, autorami wywiadu-rzeki z Panią Profesor „Innego końca świata nie będzie”, prowadził Jarosław Kurski.

– Jakie Pani ma właściwie poglądy? – zapytał. Prof. Skarga: – Jeśli socjalizm rozumiemy jako przewagę systemu nad jednostką, to jestem na to zbytnią indywidualistką; jeśli natomiast jako egalitaryzm, równość, zniesienie feudalizmu (który przed wojną zachował się w pewnych formach), jestem jak najbardziej za.

– Nie mamy dobrych polityków, mężów stanu – mówiła Pani Profesor. – Mężem stanu był Giedroyc, choć nie miał żadnej władzy.

Dzieliła się refleksją: – Człowiek nigdy nie jest sam, ale jest samotny.

– W trudnych sytuacjach nie można ludzi oceniać czy potępiać.

O sobie: – Ja się zajmuję filozofią, ale zajmować się można różnymi rzeczami. Można napisać artykuł, a można „Krytykę czystego rozumu”.

Piotr Mucharski mówił, że straszył Barbarę Skargę, że zatytułuje wywiad z nią „Same śmieszne historie”: – Mówiła, że śmiesznie było, kiedy „przenieśli mnie do łagru”… Może Pani Profesor nie chce uznać się za ofiarę, przyjmować postawy roszczeniowej – zastanawiał się redaktor „Tygodnika Powszechnego”. Prof. Skarga: – Nie używam słowa „ofiara”.

Piotr Mucharski wyjawił także, że tytuł miał brzmieć „Bestia metafizyczna”. Ale jego bohaterka się nie zgodziła; nie chciała, żeby ludzie myśleli o niej w ten sposób.

– Pisaliśmy przez rok, z czego pół roku zajęło nam przekonywanie do spotkań – wspominała pracę nad książką Katarzyna Janowska. – Pani Profesor mówiła do słuchawki bez nadziei w głosie: „Pani Katarzyno, przyjeżdżacie…”

Barbara Skarga użyła jednak słowa „ofiara”: – Czułam się ofiarą samej siebie (bo się zgodziłam na rozmowy), ale też tej dwójki. Jednak oni potrafili ze mną rozmawiać. Dochodziłam do wniosku, że warto opowiedzieć o tej odległej epoce, o której już mało kto wie. I byłam im wdzięczna, że stawiali pytania.

Katarzyna Janowska: – Pierwszy raz to słyszymy. A na rozmowy namawialiśmy przez 8 lat.

Profesor Skargę ucieszyła liczba gości; że – jak mówiła – „sami swoi” przyszli, mimo tak brzydkiej pogody. Rozmowy słuchało się bardzo miło, była przy tym pouczająca. Po niej – życzenia, „Sto lat”, zaintonowane przez Adama Michnika „Dwieście lat!”, tort.

Cieszę się ze spotkań z osobami, które budzą naturalny szacunek, uczą spojrzenia na świat z dystansem; przez które przemawia życiowe doświadczenie, zwłaszcza biografia naznaczona piętnem, którego moje pokolenie nie jest w stanie pojąć. Cieszę się także, że potrafimy szanować i czcić osoby starsze. Niedawno pochowałem dziadka – przepraszam za sentymentalizm – teraz osoby starsze budzą we mnie jeszcze większy podziw i szacunek.

(mówi prof. Janusz Tazbir, z lewej Helena Łuczywo i Jerzy Illg)