Gdyby chcieć szybko poznać najbardziej zjadliwe zarzuty pod adresem Kościoła i chrześcijaństwa, to można by ograniczyć się do przeczytania dowolnego tekstu Magdaleny Środy.

Przypomina się anegdota o Fordzie, który miał ponoć powiedzieć, że samochody jego produkcji mogą być dowolnego koloru, pod warunkiem, że będą czarne. Wygląda na to, że Magdalena Środa również może pisać na każdy temat, pod warunkiem, że będzie o tym, iż wszystkiemu winny jest Kościół i chrześcijaństwo. Ostatni przykład to artykuł w GW z 24-25 listopada pt. „PIS – oni wszyscy z nas”; niby o wyborcach PIS-u.

Trzeba przyznać, że Autorka słusznie zwraca uwagę, iż po wydarzeniach w Afganistanie brak wypowiedzi księży o świętości ludzkiego życia. Podtekst jest taki, że tak wiele energii wkłada się i hałasu czyni się o obronę nienarodzonych, a milczy się w sprawie zabijanych. Może dlatego, że nie są Polakami? Sądzę wszakże, iż na razie trwa szok związany z tym wydarzeniem. W ogóle zabijanie na wojnie jest tak dwuznaczne moralnie, że gdyby być konsekwentnym, trzeba by potępić każdą wojnę i każdego strzelającego do człowieka żołnierza. A w tym konkretnym wypadku nie wiadomo jeszcze, kto, dlaczego i jaki wydał rozkaz i co było przyczyną tragedii.

W dalszym ciągu tekstu Kościół okazuje się winny części zjawiska emigracji, bo spowodowane jest ono również – jak czytamy – „ucieczką od kraju, w którym jest duszno, w którym nie ma czym oddychać, w którym kurczy się różnorodność i więdną wolności indywidualne, bo Kościół straszy ‘cywilizacją śmierci’.” Ciekawe byłoby poznanie liczby przypadków wyjazdu z Polski z tego powodu. Nie wydaje mi się, żeby można nazwać ten fenomen zjawiskiem społecznym. Za to znam wielu cudzoziemców, którzy lubią mieszkać w Polsce dlatego właśnie, że mają czym oddychać, bo ludzie są pełni energii, rozmawiają na ważne tematy i o coś im jeszcze chodzi oprócz zabawy i używania.

Najbardziej cierpkie i najboleśniejsze, bo zawierające dużo gorzkiej prawdy, są uwagi na temat moralności Polaków. Według Autorki, która jest etykiem, z moralnością jest kiepsko. Katolicy co tydzień podczas mszy słyszą o miłości bliźniego, to fundament ich religii, – mówi – a nie przekłada się to w Polsce na stosunek do tych, których nie rozumiemy. Obcokrajowcy, imigranci, homoseksualiści i Romowie są akceptowani pod warunkiem, że upodobnią się do większości, a nie dlatego, że chcą zachować własną integralność. To nie jest tolerancja i jeśli się tego nie zrozumie, nie można należeć do wspólnoty europejskich narodów, ostrzega Magdalena Środa. Istotnie, brak miłości do bliźniego, zakładającej przecież poszanowanie dla jego inności, jest zjawiskiem smutnym. Pozostaje pytanie, czy rzeczywiście przyczyna tkwi tam, gdzie upatruje jej pani Środa, mówiąc: „religia katolicka zawiesza niesłychanie wysoko poziom wymagań moralnych. Tak wysoko, że mało kto traktuje je poważnie, a większość w ogóle nie przejmuje się koniecznością ich respektowania. Religijna moralność jest rytuałem niedzielnej wiary”(podkreślenie moje). Rozumiem, że teza jest taka, że gdyby obniżyć poprzeczkę, mielibyśmy więcej miłości i tolerancji. Czy to prawda? Czy nie należy raczej stwierdzić, że jest za mało miłości, MIMO wysokiego poziomu wymagań moralnych? Nie łatwo na to pytanie odpowiedzieć bez wiedzy o tym, jak funkcjonowały społeczeństwa, w których poziom wymagań moralnych był niski. Potoczne wyobrażenie jest takie, że stopień tolerancji rośnie wraz z rozwojem dziejów, dzięki posiadanym przez ludzkość ideałom. Zaś to, co obserwujemy obecnie w Europie – obniżenie wymagań moralnych i wzrost tolerancji – zbyt krótko trwa, żeby można było wyciągać uprawnione wnioski.

Moralność Polaków cierpi, zdaniem pani Środy, z innego jeszcze powodu: rodziny. Polakom dostaje się za to, że hołdują mitowi „świętej rodziny”, że są „nie tyle wspólnotą, ile raczej stowarzyszeniem rozmodlonych rodzin”. Tymczasem – pisze – „wartości wychowawcze rodziny mają charakter egoistyczny, odnoszą się do różnych form osobistego szczęścia, a nie do więzi społecznych, sąsiedzkich, lokalnych czy pozarodzinnych (…) Rodzina uczy okazywania wdzięczności, miłości wzajemnej, dochowania wierności przyjaciołom, pomagania bliskim. Te skądinąd ważne i piękne wartości w sferze publicznej stają się korupcjogenne”. Być może istotnie brak jest równowagi i za mało jest instytucji dobrze zajmujących się kształceniem cnót publicznych związanych z pełnieniem ról społecznych i zawodowych (zdaniem pani Środy powinna zająć się tym szkoła i politycy), ale nie widzę powodu, żeby w związku z tym z obrzydzeniem spoglądać na rodzinę. Byłoby to wylewaniem dziecka z kąpielą. Trzeba natomiast dbać o rozwój cnót obywatelskich – i tu pani Środa ma rację. Kiedy jednak mówi z ironią, że Kościół przygotowuje nas tylko do jednej roli – zbawionych, to i tak odczuwam pewną satysfakcję, że to przyznaje i nie twierdzi, że Kościół przygotowuje nas do roli potępionych albo że utwierdza w roli grzeszników. Może to jakieś przejęzyczenie z jej strony?

Kiedy zaś czytam, że „żyjemy w kraju fundamentalistycznym, gdzie Kościół gra absolutnie fundamentalistyczną rolę”. I że „w Polsce nie ma problemów etycznych, są wyłącznie dyktaty Kościoła”, coś mi się nie zgadza.

Bo jak Kościół może anulować problemy etyczne? I czym wobec tego zajmują się etycy?