Do napisania niniejszego tekstu skłoniła mnie bezsensowność debaty, o ile tak można nazwać to, co się dzieje, rozpoczętej nie tak dawno na ten temat w mediach. Owa bezsensowna „debata” niestety automatycznie spolaryzowała medialnie społeczeństwo na „kościelnych – przeciwników” oraz „lewaków – zwolenników”.

Napisałem ten tekst, aby w końcu zrobiło się nieco bardziej merytorycznie. A zatem do meritum.

Metoda zapłodnienia in vitro nie jest metodą leczenia. Jest to jedynie metoda ominięcia problemu, jakim jest niemożność posiadania przez parę ludzi dzieci. Polega ona na pozaustrojowym (in vitro, łac. w szkle) zapłodnieniu komórki jajowej plemnikami. Jeśli zapłodniona komórka rozwinie się prawidłowo osadzana jest w macicy, gdzie powinna się zagnieździć. To jest istota i sens in vitro. Jest to o tyle ważne, że cała dyskusja, jaka się w tej chwili toczy nie dotyczy samego in vitro, lecz całego szeregu zagadnień wokół metody.

Ponadto proszę zwrócić uwagę, że problem jest dwojakiego rodzaju. Jeden problem to akceptacja metody, a drugi problem to refundacja tej procedury z budżetu państwa. Najpierw problem pierwszy.

Na wstępie powiedzmy sobie wreszcie uczciwie coś, czego hierarchowie kościelni nie chcą od lat przyznać. Nie żyjemy w państwie wyznaniowym. Podstawą prawa nie może być jakakolwiek religia. To również ważne założenie do dalszego przebiegu rozumowania. Przyznajmy natomiast Kościołowi możliwość wypowiedzi na temat metody i przeanalizujmy zarzuty jej stawiane.

Przeanalizowałem Internet pod kątem wypowiedzi krytycznych w stosunku do in vitro. Oto argumenty, które napotkałem oraz kontrargumenty.

„In vitro to wyrafinowana metoda zabijania, ponieważ niszczone są zarodki.”

Nieprawda. Prawdą jest, że niektóre realizacje metody in vitro zakładają pobranie kilku komórek jajowych i ich jednoczesne zapłodnienie, podczas gdy osadzana jest tylko jedna, a pozostałe są zamrażane. Jeśli pierwsze osadzenie się powiedzie pozostałe zarodki są wykorzystywane do innych celów lub są niszczone. Czy to jest cecha metody? Nie, to realizacja metody. Czy da się ją zrealizować bez niszczenia zarodków? Da się. Zatem nie jest to argument przeciwko metodzie, lecz przeciwko jednej z jej wersji.

Abstrahuję już od faktu, że przy naturalnym zapłodnieniu tylko jeden z wielu zarodków zagnieżdża się skutecznie. Wiele z nich obumiera i kobieta nawet o tym nie wie.

„częstsze wady wrodzone u dzieci poczętych w probówce; większa zachorowalność dzieci;”

Nie odnalazłem badań popierających tę tezę, wskazujących korelację pomiędzy rodzajem zapłodnienia, a wadami wrodzonymi czy zachorowalnością. Nawet, jeśli są takie badania to wykazują one jedynie korelację i nie odpowiadają na pytanie czy jest to niezbywalna cecha metody czy też można ją poprawić. Ponadto proszę pamiętać, że każde tego typu badania są badaniami na stosunkowo małej próbce osób, a także że na ich wynik ma wpływ jakość materiału genetycznego rodziców, który, skoro są bezpłodni, nie jest materiałem przeciętnej jakości, charakterystycznym dla średniej populacji.

„możliwość powstawania torbieli; ryzyko wystąpienia nowotworu jajnika; niewydolność lutealna jajnika;” (u kobiety poddanej tej procedurze)

Możliwość zawału serca, możliwość raka płuc… Możliwość zawsze jest, zachodzi pytanie czy istnieje korelacja. Ponadto chciałbym przypomnieć również przypadek kobiety, która została zmuszona do donoszenia dziecka, co spowodowało u niej praktycznie całkowitą utratę wzroku. Abstrahując od oceny tego faktu należy zauważyć, że również zakaz przeprowadzenia aborcji może doprowadzić do utraty zdrowia. W takim świetle trudno w ogóle rozpatrywać tego typu argumentację.

„zwiększone ryzyko ciąż wielorakich; porody przedwczesne; mała masa urodzeniowa dzieci z ciąży mnogiej;”

Ciąża będzie owocna w tyle dzieci ile osadzono zapłodnionych komórek jajowych (pomijając rzadkie przypadki ciąż mnogich, jednojajowych). Zatem nie jest to kwestia metody, lecz konkretnej realizacji.

„ryzyko mutacji genetycznych przy manipulacjach dokonywanych na gametach i embrionach w celu modyfikacji określonych sekwencji genomu;”

Standardowo przeprowadzana procedura nie przewiduje tego typu modyfikacji – nie ma takiej potrzeby. Poza tym ponownie nie jest to cecha metody, lecz co najwyżej ewentualnych eksperymentów prowadzonych z użyciem tej metody. Tutaj omawiamy samą metodę, a nie eksperymenty, których dopuszczalności powinna być przedmiotem zupełnie innej dyskusji.

„ryzyko negatywnych następstw zdrowotnych dla matki i dziecka w przypadku przeprowadzania zabiegów in vitro wśród kobiet starszych.”

Ponownie nie jest to kwestia metody, lecz ewentualnego uświadamiania pacjentek. Ponadto kobieta starsza również w naturalny sposób może zajść w ciążę . Tego nie wiem i nie zdołałem sprawdzić, ale mam wątpliwości by kobieta, która nie może zajść w ciążę z przyczyn biologicznych mogła donosić dziecko z metody in vitro. Tak czy inaczej ponownie jest to kwestia stosownych regulacji prawnych.

Argumenty natury psychologicznej podważę hurtem, bo szkoda moim zdaniem czasu czytelników.

„nadmierna koncentracja na jednym problemie (tj. bezdzietności i staraniach o to, by mieć dziecko); podporządkowanie dotychczasowego życia małżonków zabiegom związanym z poczęciem dziecka; brak czasu na spotkania towarzyskie ze znajomymi, zaniedbywanie ich; dyskomfort spowodowany wielokrotnymi iniekcjami, pobieraniem krwi, badaniami ultrasonograficznymi; napięcie emocjonalne i stres związany z oczekiwaniem na rezultaty kolejnych zabiegów; zwiększenie liczby konfliktów między małżonkami, teściami itp.; zawód związany z niepowodzeniami; zmęczenie i zniechęcenie; instrumentalizacja mężczyzny związana z pozyskiwaniem plemników poprzez masturbację; uprzedmiotowienie kobiety poprzez poddawanie jej sztucznej inseminacji, tak jak zwierzęcia; przedmiotowe traktowanie dziecka, które zamiast ciepła ciała i miłości rodziców zastaje szklane probówki i zimne lodówki; patologizacja postawy macierzyńskiej (matka nie chroni wszystkich dzieci, ale naraża je na śmierć i rozmaite zaburzenia, traktuje dziecko jak przedmiot, który musi zdobyć); postawa: za wszelką cenę “mieć dziecko”, zamiast “być matką”, dążenie do celu “po trupach”, godzenie się na śmierć wielu embrionów i przyczynianie się do tego; nadopiekuńczość lub nadmierne wymagania wobec dzieci, których poczęciu towarzyszyły tak długotrwałe starania; możliwość “zespołu ocaleńca” u osób urodzonych z zapłodnienia in vitro: “dlaczego ja żyję, skoro tyle moich sióstr i braci zginęło?” – ciężar trudny do udźwignięcia, chęć zasługiwania na życie, balansowanie na granicy życia i śmierci.”

Znakomita większość przytoczonych argumentów może być skwitowana jednym słowem: życie. Ileż razy koncentrujemy się na pracy, na braku środków do życia, jak często zaniedbujemy rodzinę czy przyjaciół i z jak wielu powodów? Przedmiotowość w traktowaniu mężczyzny i kobiety poprzez instrumentalne ich traktowanie również wydaje mi się dziwnym argumentem. W równym stopniu instrumentalnie traktujemy człowieka podłączonego do maszyn i poddawanego dializie czy człowieka, któremu wszczepiamy bateryjkę i elektrodę, od których zależy jego życie. A jednak ratujemy jego życie i nikt się temu nie dziwi. A jakiż ból towarzyszy bliskim kiedy to się nie udaje i człowiek odchodzi. Poza tym ci ludzie (zarówno dializowani jak i bezpłodni) chcą pokonać swoje ograniczenia. Bezpłodni chcą stać się rodzicami (nie wiem skąd podejrzenie, że za ich działaniem kryje się chęć posiadania dziecka). Co do „zespołu ocaleńca” to oprócz innych argumentów uważam go za bezzasadny w związku z możliwością przeprowadzenia procedury bez nadmiarowych zarodków.

Skutki duchowe również pominę, ponieważ to jest problem tego, czy wierny powinien poddawać się metodzie in vitro, a debata dotyczy jej dopuszczalności prawnej. Proszę pamiętać, że nie wszystko, co jest dozwolone prawnie musi być kultywowane przez wiernych. Prezerwatywy są dopuszczalne prawnie, a jednak kościół namawia do ich niestosowania i są ludzie, którzy ich rzeczywiście nie stosują.

Znalazłem również argumenty natury społecznej. Przytoczę je tutaj dla porządku, natomiast ja je odbieram jako argumenty natury emocjonalnej, w dodatku zupełnie wymieszane. A z argumentami natury emocjonalnej lub nie popartej faktami trudno dyskutować.

Argumenty są następujące:

„nieprzewidzialne i być może nieodwracalne skutki ekologiczne; społeczna aprobata manipulacji dokonywanych na istotach najsłabszych i całkowicie bezbronnych; prawna legalizacja czynów moralnie niedopuszczalnych; odmówienie embrionowi praw ludzkich, zatracenie wrażliwości sumień lekarzy i całego społeczeństwa; odwrócenie uwagi i zaprzestanie prac badawczych nad sposobami faktycznego leczenia niepłodności; niesprawiedliwy podział środków finansowych, przeznaczanie ich na godzące w życie i zdrowie człowieka manipulacje związane z zapłodnieniem in vitro zamiast ratowania życia ludzkiego i leczenia; zakłócenie relacji w rodzinach; niepewny los zamrożonych embrionów, których rodzice zmarli lub zrezygnowali z posiadania dziecka.”

Wyróżniłem następujące argumenty, które są silniejsze i wydają mi się warte omówienia:

„przy zapłodnieniach z zastosowaniem plemników z banków nasienia: brak znajomości biologicznego ojca, możliwość małżeństwa przyrodniego rodzeństwa; skazywanie dzieci na wychowywanie przez homoseksualistów przy dokonywaniu zapłodnienia in vitro wśród lesbijek;”

To zależy nie od metody, lecz regulacji prawnych mówiących o tym, wobec kogo może być zastosowana procedura in vitro. Mogę sobie wyobrazić sytuację, w której metoda jest dopuszczalna dla małżeństw heteroseksualnych. A to powoduje, że argument staje się bezzasadny pomimo dopuszczalności samej metody.

Druga sprawa to kwestia refundowania tej procedury z budżetu państwa. Tutaj sprawa jest mniej banalna i dla mnie osobiście odpowiedź nie jest taka prosta. Po pierwsze jest to droga procedura, a nie jest ona zabiegiem ratującym życie. Niestety w budżecie państwa obecnie nie starcza nam nawet na zabiegi ratujące życie. Prawdą jest, że nie jest to jakaś szczególna przyjemność (lepsze są metody naturalne ;)) i nikt raczej nie będzie tej procedurze poddawał się, dlatego, że ją lubi, więc w skali kraju nie będą to bardzo duże pieniądze. W kontekście słabego przyrostu naturalnego w naszym kraju i starzejącego się społeczeństwa być może warto taką opcję rozważyć.

Nie jestem przeciwny idei refundacji, ale mam wątpliwości, że jest to moment, w którym nas (społeczeństwo) na to stać.

W ramach poszukiwań argumentów natknąłem się na argument ks. Nęcka, który to argument nie przypadł mi szczególnie do gustu:

„Budżet państwa – to inaczej mówiąc – pieniądze ściągane w ramach podatków od wszystkich obywateli, w tym osób wierzących respektujących naukę Kościoła”.

I dopisek Wojciecha Wierzejskiego:

„Nie ma zgody na fundowanie przez państwo badań uznanych za moralnie niegodziwe przez znaczną część obywateli.”

Ze swojej strony mogę jedynie dodać:Nie ma zgody na fundowanie obiektów katolickich z kieszeni osób niebędących częścią kościoła.

Uważam, że dyskusja w tym tonie jest nie na miejscu.

I ogólne refleksje na zakończenie. Dyskutujmy, a nie obwieszczajmy swoje niepodważalne stanowisko. Więcej przyniesie to pożytku niż stawianie wymagań, żądań i zakazów. Kościół wpędził się już w jeden kozi róg tą metodą: w ślepą uliczkę antykoncepcji, na temat, której było już wiele gorących dyskusji.

I druga refleksja. Pamiętajmy, że postęp wymaga wykraczania poza granice tego, co znane i akceptowane. Wykraczanie to powinno się odbywać bardzo ostrożnie, a grożący palcem Kościół podgrzewa tylko atmosferę, co może doprowadzić do szybkich, nierozważnych kroków przy nadarzającej się sposobności.