Nie miałabym trudności w pisaniu o wrażeniach z tej lektury, gdyby nie dotyczyła stosunków polsko-żydowskich. Historyczne obciążenia powściągają moją reakcję tak dalece, że lepiej już nie powiedzieć nic. Dlaczego? Bo sprawa dotyczy Żydów. Na normalną reakcję nakłada się od razu cała masa uwarunkowań: Naród Wybrany, dziedzictwo Starego i Nowego Testamentu, dwa tysiące lat życia w diasporze, historia wypędzeń i pogromów, chrześcijańsko-żydowski antagonizm, dług wobec żydowskich uczonych i artystów, pretensje o izolacjonizm, żal o wchodzenie w układy z władzą i opanowanie finansów, wreszcie holokaust i historia współczesnego Izraela.

Przypomnę więc tylko, że jest taki piękny film pod tytułem „Never-ending story” – niekończąca się opowieść. I powiem, że ta książka mogłaby mieć tytuł „Never-ending conversation” – niekończąca się rozmowa. Jednak autor dał jej inny tytuł, o wiele bardziej ponury: „Strach”.

A niekończąca się rozmowa z tej książki mogłaby być sparafrazowana tak:

Przychodzi Jurek do Olka i mówi:

- Olek, ty to mnie nie lubisz.

- Co ci, Jurek, przyszło do głowy, lubię cię- odpowiada Olek.

- Nie, ty mnie jednak nie lubisz – upiera się Jurek.

- Co ty opowiadasz, daj mi spokój- opędza się Olek.

-Olek, przypomnij sobie, pamiętasz jak ten dryblas, Alek, mi groził i zabierał zabawki? Jakbyś mnie lubił, to byś mnie bronił a ty nic- napada Jurek.

- No, wiesz, to nie dlatego, że cię nie lubię, tylko on był taki wielki i silny… Bałem się, że jak się będę wtrącał, to mi zabierze moje zabawki- oponuje Olek.

- No tak, ale jak zabierał zabawki Mańce, to jej broniłeś, a mnie nie – żali się Jurek.

- Jurek, ale Mańka to moja siostra. Też się bałem, ale nie miałem wyjścia.- tłumaczy Olek.

- No właśnie, jej broniłeś już, kiedy zabierał jej zabawki, a mnie nie pomogłeś nawet wtedy, kiedy mnie bił- zarzuca Jurek.

- Tłumaczę ci, że to moja siostra – denerwuje się Olek.

- A ja, czy nie jestem twoim przyjacielem? Przyjaciół się broni jak są w potrzebie – punktuje Jurek.

- No, dobra, jesteś moim przyjacielem, ale ciekawe, co ty byś zrobił, jakby to mnie Alek bił – przechodzi do ataku Olek.

- Ja bym cię na pewno obronił. A tak w ogóle, to broniłeś nie tylko Mańki, ale i swoich innych przyjaciół, tylko nie mnie- wypomina Jurek.

- Bo na ciebie ten Alek był okropnie wściekły – słabo argumentuje Olek.

- Wcale nie tylko dlatego. W dodatku, jak on mi zabierał moje zabawki i rzucał nimi o ścianę, to ty je podnosiłeś i zabierałeś sobie. Naprawiałeś i bawiłeś się jakby były twoje. A nawet czasami sam mi zabierałeś zabawki jak on mnie bił i nie widziałem, co się dzieje- sięga do najsilniejszych argumentów Jurek.

-Nie, wydaje ci się tylko, Jurek, ja bym nigdy nie robił tego, co ten drań. To on ci wszystko pozabierał i popsuł – zasłania się Olek.

- Tak, to pokaż, co masz w kieszeni- Jurkowi zwężają się oczy.

- Nie pokażę- krótko ucina Olek.

- A widzisz. Więc mnie nie lubisz. Prawdziwemu przyjacielowi byś tak nie zrobił- tryumfuje Jurek.

- Słuchaj, ja ci twoich kieszeni nie sprawdzam. Zresztą nawet, jeśli nic w nich nie masz, to o niczym nie świadczy. Może nie miałeś okazji, żeby coś do nich włożyć, bo Alek chodził za tobą krok w krok i albo cię bił albo patrzał na ręce. Jakby nie to, to też pewnie zabierałbyś mi moje zabawki- Olka ogarnia wściekłość.

- Na pewno nie! Ja bym się tak nie zachował. Ty zresztą chyba nawet pomagałeś Alkowi mnie bić. Widzisz ten siniec? To od ciebie- Jurek ma po swojej stronie fakty.

- Nie jesteś takim dobrym kolegą, za jakiego się masz. Pamiętasz, zanim przyszedł Alek bawiliśmy się razem, ale jak miałeś jakieś nowe i fajne zabawki, to je przede mną ukrywałeś. Bawiłeś się nimi tylko ze swoimi braćmi – przypomina sobie dawne żale Olek.

- Bo myśmy sami sobie te zabawki robili, takich nie da się kupić w sklepach. Ja mam tatę, który mnie tego nauczył i dlatego ja i moi bracia umiemy sobie robić takie fajne zabawki. I za to mnie pewnie nie lubisz. Wolisz tych swoich innych koleżków, bo są tak samo tępi jak ty i nie masz im czego zazdrościć – wypala Jurek.

- Wiesz co, ja cię chyba rzeczywiście nie lubię. Staram się jak mogę, ale ciągle mi wyjeżdżasz z tym, że ja jestem zły i głupi a ty dobry i mądry. I jeszcze innym o tym opowiadasz i jeszcze chwalisz się swoim tatą, jakby był lepszy od mojego. Za to cię nie lubię, spadaj- złości się Olek.

- A widzisz, mówiłem, że mnie nie lubisz – potrząsa głową Jurek.

- Dobra, nie lubię cię, ale powiedz mi, do czego ci potrzebne to, że ja cię nie lubię? – irytuje się Olek.

-A do czego ci potrzebne, żeby wiedzieć, do czego mi to potrzebne?- nie traci czujności Jurek.

-O rany, jaki ty jesteś męczący. Ten Alek to miał chyba rację- mamrocze Olek.

_ Co??? Co powiedziałeś?- rzuca się Jurek.

- Mówiłem, że Alek miał chyba świra- Olek reflektuje się, że go poniosło, ale myśli w duchu: „Moja mama miała chyba rację, żeby się z nim nie bawić, ale nie mogę o tym mówić, bo teraz tego Alka nikt nie lubi i nie chce się z nim bawić, a Jurek ma kupę nowych zabawek i jeszcze powie, że ja mam jego stare zabawki i nikt nie będzie się chciał ze mną bawić. A przecież nawet nieźle się dawniej bawiliśmy”.

Po chwili:

- Te, Jurek, lubię cię, a ty?- pojednawczo zwraca się Olek.

- Nie, Olek, ty to mnie nie lubisz- powątpiewa Jurek.

(i tak bez końca)