Podesłał Artur Filip

„Nie lubię, kiedy sprowadza się to, co robię, do stwierdzeń typu:
‘Obrazy Sasnala kosztują tyle a tyle’.”

A sprowadza się?
Tak.
Niestety.

Jego obrazy osiągają rekordowe (jak na polskie warunki) ceny, choć zwykle dopiero w drugim, spekulacyjnym obiegu. Jego twórczość, od momentu otrzymania paru prestiżowych, międzynarodowych nagród traktowana bywa jako znakomita lokata kapitału.
Nie dziwi nas, że ich autor narzeka na ten proceder.
Ale kto jest winny?

Jean-François Lyotard pisał, że władza kapitału promuje chaos i przemieszanie. Kształtowany przez kapitał realizm „jest realizmem pieniądza: pod nieobecność kryteriów estetycznych ocenianianie wartości dzieł staje się możliwe i użyteczne tylko wedle zysku, jaki przynoszą.”
Michalina Golinczak, w rozmowie z malarzem, przytacza wypowiedź pewnego ‘kolekcjonera’: „Obraz Sasnala uchodzi za perłę naszej kolekcji. Podobną pracę tego artysty na aukcji w Londynie sprzedano za 20 tys. funtów. My kupiliśmy go za niespełna tysiąc. Jak widać, aby dokonać pierwszego zakupu, wystarczy wyłożyć kilka tysięcy złotych. A przy odpowiednim rozeznaniu rynku w ciągu kilku lat obraz może przynieść nawet kilka tysięcy procent zysku!”
Cóż za wybitny znawca! Palce lizać.
Lyotard nie pomylił się.

„(…)pod nieobecność kryteriów estetycznych ocenianianie wartości dzieł staje się możliwe i użyteczne tylko wedle zysku, jaki przynoszą.”

Sasnal broni się.
„Wkurwia mnie to”,
kwituje krótko.
Ale,
malarz wpółczesny wpada jak śliwka w kompot.
Wpada?
Może sam, dobrowolnie zanurza się w nim po szyję?
Mówi: “(…) artysta nic nie musi. Sztuka jest dziedziną, która pozwala na absolutną anarchię, na absolutną dowolność. Nie wierzę w żadne reguły.”

Ale przecież „(…)POD NIEOBECNOŚĆ KRYTERIÓW ESTETYCZNYCH OCENIANIANIE WARTOŚCI DZIEŁ STAJE SIĘ MOŻLIWE I UŻYTECZNE TYLKO WEDLE ZYSKU, JAKI PRZYNOSZĄ.”

No proszę. Sasnal sam jest sobie winny!
Dowody niezbite, czarne na białym. Winny! Winny!
Obrona.
Teza jest taka: Każda postawa jest pozytywna. Każda postawa jest jakaś.

Wniosek: Wina leży po stronie odbiorców, którzy nie potrafią dostrzec właściwej wartości dzieł. Brak wrażliwości z ich strony przy stosowaniu bezużytecznych kryteriów uniemożliwia tej wartości odkrycie. Właśnie w takiej sytuacji ich ocena staje się możliwa i użyteczna tylko wedle zysku, jaki przynoszą.

Dowód: Bo nie jest tak, aby deklarowana przez malarza postawa była jedynie zaprzeczeniem zasad i reguł. Nie jest ona czystą negatywnością, nicością, pustką. Nie może być niczym, bo gdyby była niczym, to by nie była. Proste.
To fakt, neguje ona pewne z nich. Może nawet wszystkie. Ale o tyle, o ile je neguje, staje się tym bardziej JAKAŚ jako ta negacja właśnie. Negatywnością byłoby niemalowanie, niemówienie, nieżycie, śmierć. A Sasnal maluje i ma się dobrze.
Neguje on pewne reguły. Może nawet wszystkie.
Ale.
Wszystkie poza swoją własną!

Nie wymagajmy od malarza tłumaczenia obrazów. Słowa więcej zakrywają niż tłumaczą. Każde słowo wypowiedziane przez malarza obraca się przeciwko niemu.
„O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć!”

Istnieje jednak sposób na opisanie takiej postawy. Sasnal przyjmuje w swojej twórczości postawę analogiczną do tej, którą dla swych działań przyjmował Leszek Kołakowski.
Ten opisał ją.
Filozof to, więc opisać dał radę.

Kołakowski sformułował postawę niekonsekwentną. Ale ta niekonsekwencja wyrażona i zakomunikowana staje się przecież nową regułą, wcale nie mniej wiążącą. Filozof rozwija więc swoją myśl: „Bądźmy tedy niekonsekwentni również
w samej niekonsekwencji – albo innymi słowy, stosujmy zasadę niekonsekwencji do niej samej.”

I taki jest Sasnal, choć tego nie sposób powiedzieć. Trzeba zobaczyć.
Bo obrazy się ogląda, a nie opowiada o nich.
Gdyby tylko malarz mógł wypowiedzieć to, co maluje…
Szkoda byłoby ręce farbą brudzić.
Szkoda byłoby godzin spędzonych w garażu.

Doprawdy,
kompromitujące jest zwalanie winy na malarza,
że nie wytłumaczył,
że źle wytlumaczył,
że nie zrozumiałem…

+ więcej:
Świat sztuki. Asymetria. Sztuka Wilhelma Sasnala