Miałam przywilej i zaszczyt być uczennicą Jerzego Wociala, bo o nim jest mowa.

Zachęcam do przeczytania wywiadu przeprowadzonego z nim przez Katarzynę Jabłońską a wydrukowanego w Rzeczypospolitej w zeszłą sobotę, bo zawarte w nim wyznania wprost unoszą czytelnika. http://www.rp.pl/artykul/61991,312794_Bliski_jak_powietrze.html

Dzień później, w Niedzielę Zesłania Ducha Świętego, o szóstej rano Jerzy Wocial zmarł.

Od dwóch tysięcy lat judeochrześcijańska koncepcja człowieka jako duchowo-cielesnej całości przegrywa z tym utrwalonym przez Platona podziałem. Według Platona dusza jest tym,  co w człowieku boskie, wieczne i piękne. Tę duszę spotyka przykrość: upada i ląduje w ciele na naszym niedoskonałym, bo materialnym, a więc poddanym zmianom, świecie. Po śmierci ciało ulega rozpadowi, a dusza porzuca je i rozpoczyna swą pozaziemską wędrówkę, żeby w zależności od tego, jak sprawowała się na ziemi, doznać wyzwolenia i zasłużyć na przebywanie w niezmiennym świecie idei, lub ponownie stoczyć się na ziemię i zamieszkać w kolejnym ciele. Tymczasem, jak pisał teolog angielski N. Lash, „rozróżnienie biblijne nie opisuje różnicy między żywymi systemami i ich zdolnościami (jak w przypadku umysłu i materii czy duszy i ciała), ale między tym, co rodzi się do życia, i tym, co rozpada w proch, między nie-życiem lub złym życiem a życiem: życiem rzeczywistym, życiem prawdziwym, życiem Bożym i życiem całego stworzenia w Bogu”.

Przecież jeśli dziękuje się Bogu za życie i za całe stworzenie uważając je za cudowny dar dobrego i kochającego Boga-Stwórcy, to znaczy, że uznaje się ten świat i życie za cenną wartość. I to jest myślenie biblijne i chrześcijańskie. Kłóci się ono z określeniem naszego świata jako padołu łez, na bytowanie w którym jesteśmy skazani. To ostatnie nie jest biblijne, tylko platońskie. A tak głęboko zostało przyswojone, że przyćmiewa wynikający z Biblii stosunek do życia jako daru. Owo grosze i lekceważone bytowanie, w które jakby za karę jesteśmy strąceni z jakiegoś lepszego rodzaju bytowania w świecie idei, odbywa się w materii, w ciele. I to właśnie ciało – wedle platońskiej koncepcji – okazuje się odpowiedzialne za naszą niedoskonałość. Chrześcijaństwo niefrasobliwie przejęło ten sposób rozumowania zamieniając tylko niedoskonałość na grzeszność, co pogarsza jeszcze naszą sytuację, bo za niedoskonałość nie byliśmy odpowiedzialni, a za grzeszność – jako rezultat własnych złych wyborów, do których jesteśmy zdolni jako istoty obdarzone wolnością – jesteśmy.

Usiłuję sobie to wszystko uporządkować i dojść albo do uzasadnienia wdzięczności za dar, albo pretensji o karę. Wydaje się, że dla wdzięczności jest miejsce wówczas, gdy człowiek ufa, że po życiu na ziemi ma w perspektywie życie wieczne. Wówczas cierpienie na tym „padole łez” nie jest ostateczne i zawsze można mieć nadzieję, na to,  przekreślą je przyszłe szczęśliwe wydarzenia. Natury tych wydarzeń nie możemy poznać, bo właśnie niepoznawalność należy do ich natury, ale możemy mieć nadzieję, że gdybyśmy byli w stanie je poznać, to byśmy chcieli, żeby nas spotkały. Mimo, że chrześcijaństwo głosi nadzieję zmartwychwstania człowieka jako całości, w nowym, przemienionym ciele, tak jak pokazało się to w wypadku zmartwychwstania Chrystusa, to przeciętny chrześcijanin nadal - po platońsku – wierzy w nieśmiertelność duszy, a nie w nieśmiertelność człowieka. Nie tylko zresztą przeciętny chrześcijanin dzieli człowieka na ciało i duszę. Wielcy nauczyciele chrześcijaństwa, na przykład św. Augustyn, a po nim wielu innych, słabość ciała czynili odpowiedzialną za grzech i tylko niematerialną część człowieka określaną mianem duszy, postrzegali jako część godną kontaktu z Bogiem. Poza tym, nadal chrześcijanie wspólnie ze swoimi pasterzami modlą się za dusze w czyśćcu cierpiące, za szczęście wieczne dusz naszych bliskich zmarłych itp., a nie – odpowiednio – za ludzi w czyśćcu cierpiących czy za szczęście (całych) zmarłych.

Widać jeszcze nie zrozumieliśmy jednoczącego znaczenia wcielenia Boga w materialny świat, w ludzkie ciało. Czy wobec tego nie należałoby z optymizmem spojrzeć na zjawiska narastającego kultu ciała i materii w postaci choćby konsumpcjonizmu i wolności seksualnej,  z którymi mamy współcześnie do czynienia w społeczeństwach post-chrześcijańskich? Bo może jest to dramatyczna i na razie nieporadna próba rehabilitacji ciała i materii, a więc w rezultacie próba przyswojenia sensu wcielenia. Czy nie jest to właśnie jakby pierwszy etap wyzwolenia się spod wpływu koncepcji dualistycznych, deprecjonujących materię, a wraz z nią stworzony świat, w tym nasze ciało? Czy nie jest to zwiastunem uznania tego, czym tchnie Biblia i co przekazuje nam historia Jezusa z Nazaretu: cudowności, świętości naszego zmiennego, kruchego, zniszczalnego świata?

Ośmielam się mieć nadzieję, że tak jest, że te wymienione i inne nie wymienione niepokojące nas współcześnie zjawiska prowadzą – krętą co prawda ścieżką – do wyniesienia wszystkiego tego, co z woli Stwórcy istnieje, ponad to, co wtórnie rodzi się jako idea w umysłach stworzonych istot.  Mam nieśmiałą nadzieję, że jesteśmy świadkami buntu mas przeciw dominacji idei i świadkami odwracania platońskiego porządku. Z jeszcze większą nieśmiałością przyznam, że przychodzi mi do głowy, że wśród idei, które być może należałoby pogrzebać, żeby cudowność świata ukazała się na nowo, jest też idea duszy.

Czy przyznajesz się, że zabiłeś wszystkich pierworodnych synów egipskich? – Dlaczego pozwalasz na cierpienie i śmierć niewinnego dziecka? Na niezawinione cierpienie i śmierć? Jakiekolwiek cierpienie i śmierć..?

Dlaczego potrzebowałeś krwi tysięcy baranów, kozłów, cielców; ofiar całopalnych, dziękczynnych, pochwalnych, przebłagalnych..? Codziennych, szabatnich, sezonowych, dorocznych, paschalnych..? Czy jesteś Bogiem żądnym krwi? – Dlaczego sprawiedliwość Twa żąda ofiary, zadośćuczynienia, odbycia kary? 

Kto będzie mówił jako obrońca Boga? Czy znajdzie się ktoś, kto zechce bronić Jego – Dobry – imienia?
Chcemy by mógł się wypowiedzieć, chcemy, by zapadł sprawiedliwy wyrok.
Czy w procesie będą brać udział świadkowie? Czy ława przysięgłych zechce podać wyrok?

Filozofia nowożytna i współczesna zdaje się rozprawiać doskonale z wizją ‘boga’, którego ludzie tworzą na swój własny obraz i użytek. Mistrzowie podejrzeń dostarczyli studiów na temat uwarunkowań psychologiczno-społecznych człowieka, których wynikiem jest jego religijność i skłonność do wyjaśniania wielu zjawisk za pomocą mitów i odwołania do transcendencji. Ateistyczni filozofowie przekonują, że wiara w “Boga do zapychania dziur” jest absurdalna. I dobrze… Jeśli wykorzystamy to do oczyszczania wiary i posiadanej idei Boga. (Filozofowie owi negując istnienie Boga, o jakim mieli pojęcie, zanegowali Jego istnienie w ogóle…)

Próby oskarżania Boga o – krótko mówiąc – zło, wpisują się w takie na ludzki sposób Jego pojmowanie: antropomorfizację. Przejmujące jest, kiedy Kierkegaard czyni szczegółową analizę historii Abrahama mającego złożyć umiłowanego Izaaka w ofierze na polecenie Boga. Kierkegaard walczy z tą sytuacją, tworzy wszelkie możliwe scenariusze, porównania, analizy. Mam wrażenie, że po to, by nie tylko ocalić Abrahama ale … Boga. Gdyby filozof żył dziś, dowiedziałby się, że historycznego Abrahama nie było, w Pismo został wciągnięty fragment popularnego mitu o ofierze z dziecka, i to w tym właśnie celu, by takich praktyk zakazać…  Na podstawie tego, czym jest ta perykopa w Biblii, nie można tworzyć pytań: co czuł w tym czasie Izaak?

Bóg nie żąda, nie jest hegemonem, satrapą, nie życzy nam cierpienia i śmierci i nimi nie karze. Tylko dlaczego ludzkość Go o to właśnie stale oskarża? W ostatnich latach historia sądownictwa odnotowała przypadki pozywania Boga obarczanego winą za zło świata… Ponieważ Bóg jest używany do zapychania dziur – jako taki podlega krytyce. Bo nie dość dobrze spełnia swoją rolę. Nie wyzwala od cierpienia, nie gwarantuje szczęśliwego życia, nie wysłuchuje  najgorętszych nieraz modlitw. Dlatego postrzega się go jako milczącego, gniewnego, zazdrosnego, karzącego. Ale to nie jest Bóg. W buddyzmie funkcjonuje powiedzenie: jeśli spotkasz na swej drodze Buddę – zabij go. W tym wyraża się prawda, że nie da się zamknąć absolutu w ciasnym ludzkim umyśle. Kiedykolwiek oskarżasz Boga o zło – rozmijasz się z Nim. 

Niezręcznie jest wchodzić w rolę adwokata Boga. W poczuciu własnej niewiedzy i świadomości jakże małego rozumienia. To też jakby przyjmować, że On tej obrony potrzebuje, czyli ujawnia swoją  słabość, zależność, niesamowystarczalność. Nie wiem, czy posiadam licencję na przemawianie w imieniu Boga. Nie wiem też, czy ma sens rozprawianie się z poszczególnymi wobec Niego zarzutami. O tym jest już mnóstwo tekstów. Można korzystać z najnowszych badań nad biblią, osiągnięć teologii, egzegezy, archeologii. Ale czy to rozwieje ludzkie wątpliwości, że Bóg jest dobry i nie chce śmierci grzesznika? Gdyż, sądzę, te właśnie wątpliwości nie pozwalają nam (którzy się do tego przyznają, ale i tym, którzy wcale o tym nie myślą) w pełni zaufać Bogu. I to jest sedno problemu.

A sam Bóg? W każdej Mszy świętej aktualizuje się ofiara Chrystusa. W tym tygodniu przeżywamy to szczególnie. Bóg wydaje się na nasze oskarżenia. Miłość wcielona przychodzi, pozwala się obarczyć winą i odrzucić. Pozwala się umęczyć i zabić. W Jezusie  Bóg daje ostateczny dowód, że kocha bezgranicznie. Wychodzi z inicjatywą odkupienia. Przynosi obietnicę pełni życia.
Więc kiedy my dziś oskarżamy Boga, stajemy razem z Nim na początku Drogi Krzyżowej. Pójdźmy byle do końca, zobaczyć i przyjąć, że Zbawiciel umiera dla każdego z nas na krzyżu.

Lektura okazała się pouczająca. Najpierw, tytułem wprowadzenia, przytoczę kilka wyjątków z tej Instrukcji. Tłustym drukiem zaznaczyłam te wyrażenia, które wydały mi się frapujące:

„Jeżeli chodzi o leczenie bezpłodności, nowe techniki medyczne powinny uszanować trzy podstawowe dobra: a) prawo do życia i do integralności fizycznej każdej istoty ludzkiej od poczęcia aż do naturalnej śmierci; b) jedność małżeństwa, pociągającą za sobą wzajemne poszanowanie prawa małżonków do stania się ojcem i matką wyłącznie dzięki sobie; c) specyficznie ludzkie wartości płciowości, które «wymagają, by przekazanie życia osobie ludzkiej nastąpiło jako owoc właściwego aktu małżeńskiego, aktu miłości między małżonkami». Techniki przedstawiane jako pomoc do przekazywania życia «nie dlatego są do odrzucenia, że są sztuczne. Jako takie świadczą o możliwościach sztuki medycznej, jednak powinno się je oceniać pod kątem moralnym w odniesieniu do godności osoby ludzkiej, wezwanej do realizacji powołania Bożego, w darze miłości i w darze z życia».”

I dalej czytamy: „W świetle takiego kryterium należy wykluczyć wszelkie techniki sztucznego zapłodnienia heterologicznego oraz techniki sztucznego zapłodnienia homologicznego, zastępujące akt małżeński. Dopuszczalne są natomiast te metody, które mają na celu wspieranie aktu małżeńskiego i jego płodności. Instrukcja Donum vitae mówi: «Lekarz pozostaje w służbie osób i przekazywania życia ludzkiego. Nie jest uprawniony do dysponowania nimi, ani do decydowania o nich. Interwencja lekarska szanuje godność osób, gdy ułatwia ten akt lub pozwala uzyskać jego cel, jeśli został dokonany w sposób normalny». Natomiast na temat sztucznej inseminacji homologicznej mówi: «Nie można dopuścić sztucznego zapłodnienia homologicznego wewnątrz małżeństwa za wyjątkiem przypadku, w którym środek techniczny nie zastępuje aktu małżeńskiego, lecz służy jako ułatwienie i pomoc do osiągnięcia jego naturalnego celu».”

W dalszym ciągu Instrukcji czytamy: „Ponadto Kościół uważa za etycznie nie do przyjęcia oddzielanie prokreacji od całkowicie osobistego kontekstu aktu małżeńskiego: przekazywanie ludzkiego życia jest aktem osobistym mężczyzny i kobiety jako pary, nie dopuszczającym żadnego rodzaju zastępczego działania. Akceptowanie bez zastrzeżeń faktu, że stosowanie technik zapłodnienia in vitro pociąga za sobą wysoki procent poronień, pokazuje wyraźnie, że zastąpienie aktu małżeńskiego procedurą techniczną – oprócz tego, że uchybia szacunkowi, jaki należy się prokreacji, której nie można sprowadzać jedynie do wymiaru reprodukcyjnego – przyczynia się do osłabienia świadomości szacunku należnego każdej istocie ludzkiej. Natomiast uznaniu tego szacunku sprzyja bliskość małżonków, ożywiana miłością małżeńską.

Podobnie jak zapłodnienie in vitro, którego stanowi odmianę, ICSI jest ze swej istoty techniką niegodziwą: powoduje ona całkowite oddzielenie prokreacji od aktu małżeńskiego. W istocie bowiem ICSI «dokonuje się poza ciałem małżonków, za pośrednictwem działania osób trzecich, od których kompetencji i działań technicznych zależy powodzenie zabiegu (…) oddaje więc życie i tożsamość embrionów w ręce lekarzy i biologów, wprowadza panowanie techniki nad pochodzeniem i przeznaczeniem osoby ludzkiej. Tego rodzaju panowanie samo w sobie sprzeciwia się godności i równości, które winny być uznawane zarówno w rodzicach, jak i dzieciach. Poczęcie w probówce jest wynikiem działań technicznych, które prowadzą do zapłodnienia; nie jest ono w rzeczywistości ani osiągnięte, ani pozytywnie chciane jako wyraz i owoc właściwego aktu zjednoczenia małżeńskiego».”

Zwraca uwagę, że wielokrotnie powtarza się w tych fragmentach troska o akt małżeński. Może to być sporym zaskoczeniem w kontekście wrogich cielesności klimatów obecnych w poprzednich epokach w chrześcijaństwie w ogóle, a w Kościele w szczególności. Teraz zagrożeniem dla ludzkości jest zdaniem Kościoła życie bez aktów małżeńskich! Hm, a tak długo seks był czymś, przed czym należało się wystrzegać, zaś teraz niespodziewanie urósł do roli wyznacznika tego, co prawdziwie ludzkie. Czy to ironiczny chichot historii? Definitywne acz niespodziewane zwycięstwo rewolucji seksualnej? Otóż nie, bo tu nie chodzi o seks. Jak można się zorientować, akt małżeński różni się od seksu (w tym seksu małżeńskiego) tym, że jest nastawiony na prokreację.

Zaczynam rozumieć, że w troska Kościoła o przyszłość ludzkości bierze się z rozdęcia do monstrualnych rozmiarów i rzutowania w przyszłość tego, co teraz dopiero kiełkuje: Kościół przestrzega przed perspektywą, że seks wyprze akty małżeńskie, ponieważ te ostatnie nie będą potrzebne do przedłużenia gatunku.

Zatem wyobraźmy sobie post-ludzi przyszłości. Zastąpią oni ludzi i tym będą się od nich różnili, że nie będą ich łączyć akty małżeńskie, czyli nie będą chcieli łączyć się w pary, żeby mieć wspólne dzieci. Czy to rzeczywiście tak wiele by zmieniło, że przestaliby być ludźmi? Wyobraźmy to sobie: Jeśli post-ludzie będą chcieli mieć dziecko pójdą do laboratorium i dadzą sobie wstrzyknąć zarodek (w przypadku kobiety), albo odbiorą gotowego noworodka (w przypadku mężczyzny). Właściwie to kobiety też odbiorą nowego noworodka wyhodowanego w jakimś inkubatorze, po co się wysilać i nosić w sobie embrion, który może być wyhodowany w super-laboratorium przyszłości. Post-ludzie nie będą wiedzieli, kto dał materiał genetyczny, nie tylko w połowie i dlatego, że nie będą znali drugiego rodzica, ale nawet nie będą wiedzieli, że do produkcji tego noworodka został użyty ich własny materiał genetyczny, gdyż w laboratorium mogło się okazać podczas badań, że ich komórki mają jakieś wady i zostały wymienione lub zmodyfikowane. Pojęcie rodzicielstwa przestanie mieć sens. Jeśli post-ludzie będą spółkować, to tylko dla rozładowania napięcia lub przeżycia zmysłowej przyjemności. Życie będzie tak zorganizowane, że będzie można żyć w pojedynkę. W konsekwencji post-ludzie przestaną się sobą interesować i cieszyć. Coś takiego jak rodzina przestanie istnieć, bo nikt z nikim po paru pokoleniach nie będzie spokrewniony, albo nie będzie o tym wiedział i nie będzie się do tego przywiązywać wagi. Nie będzie opowiadało się historii rodzinnych, nie będzie szukało podobieństw i wskazywało, na to, że wady potomstwa są „zasługą” tej drugiej rodziny. Czy brak więzów krwi wytworzy taką pustkę, której nic nie zapełni?

Ale to przecież byłby świat, w którym wszystkie dzieci byłyby adoptowane przez samotne matki lub samotnych ojców, którzy sami też byli adoptowani. Czy istnieje uzasadniona obawa, że w końcu nikt nie będzie chciał mieć dzieci, bo nie będzie mógł przeglądać się w nich, wypatrywać młodszego i lepszego siebie, więc posiadanie dzieci straci na atrakcyjności? Czy ludzie tylko dlatego chcą mieć dzieci, żeby zaspokajać przy ich pomocy narcystyczne potrzeby?

W powyższej wizji wymieniłam wszystko to, co napawa mnie lękiem. Z jednej strony jest to perspektywa przerażająca i rodzi odruchową chęć obrony tego świata, jaki znam, który nagle zaczyna mi się wydawać nadspodziewanie kruchy i przyjazny. A jednak nie chcę ulegać takim wizjom, budzi mój opór dokonywanie takich ekstrapolacji i takich uogólnień. Bo nawet jeśli ta ponura fantazja miałaby się ziścić, to przecież zamiast nuklearnej rodziny pielęgnującej rozszerzony egoizm – mama, tata i kilkoro dzieci – może wytworzyć się poczucie powszechnego braterstwa. Brak więzów krwi może równie dobrze pomóc, a nie przeszkodzić budowaniu jedności wśród ludzi. Może wszystkie dzieci naprawdę zaczęłyby być nasze. Czy człowieka może zniszczyć to, że nie będzie MUSIAŁ spółkować w celu prokreacji? Czy nie WYBIERZE właśnie takich związków i takiego życia, które dla mnie, żyjącej dzisiaj, są tak drogie, ale które są zastane i nie podlegają wyborowi?

Jeśli nauczono mnie przeczuwać jakiś zamysł Boga wobec ludzi, to jest nim to, że obdarzył człowieka kochającą i spragnioną miłości naturą. Przyznać należy, że ta natura dotychczas realizowała się najpełniej za pośrednictwem rodziny i rodzicielstwa. Jeśli wszakże faktycznie taka jest ludzka natura, to żadna technika i żadne udogodnienia w trybie życia jej nie zmienią. Natura to wszak z definicji coś niezmiennego. Może by tak przyjrzeć się człowiekowi przez pryzmat Pieśni nad Pieśniami, żeby nabrać trochę więcej zaufania do Stwórcy, który stworzył człowieka jako istotę zdolną do kochania przede wszystkim?

Zresztą na początku instrukcji „Dignitas personae” znajdują się właśnie takie pełne optymizmu słowa, które później ulegają zatarciu w ferworze obrony ludzkości przed rezygnacją z aktów małżeńskich: „Spojrzenie Kościoła jest rzeczywiście pełne ufności, ponieważ «życie zwycięży: ta nadzieja nie może nas zawieść. Tak, życie zwycięży, ponieważ po stronie życia stoi prawda, dobro, radość, prawdziwy postęp. Po stronie życia stoi Bóg, który miłuje życie i obficie nim obdarza»”.

Zatem można mieć również nadzieję, że to Bóg, który jest po stronie życia, pozwala człowiekowi, żeby wykorzystując technikę pomagał procesowi powstawania życia. Dlaczego nie uznać, że Bóg wcale nie jest zazdrosny o Swoje stwórcze prerogatywy, bo ani przez chwilę nie pojawia się zagrożenie, że zostanie przez człowieka zdetronizowany i bezczelnością jest wyobrażać sobie, że może być inaczej?

Dla chętnych całość:
http://www.episkopat.pl/?a=dokumentyKEP&doc=20081216_0

I kilka “niezłych” kawałków:

Z całym naciskiem trzeba bowiem powiedzieć, że ojciec, który przekazuje dziecku życie a następnie opuszcza rodzinę, nie jest godzien nazywać się ojcem. Podobnie matka, która odchodzi z dzieckiem do innego.

Fajnie jest dziecku na mszy usłyszeć, że skoro mama żyje z innym facetem teraz to nie jest mamą, a jak tata nie dostał opieki nad dzieciakiem, to nie jest ojcem. W sumie, czemu nie?

Dzisiaj nurty post-oświeceniowe popełniają ten sam błąd w myśleniu o człowieku. Stolica Apostolska ostrzega, że może to doprowadzić do cywilizacji post-ludzkiej.

hę?!

W imię odpowiedzialności za prawdę musimy jednak powiedzieć, że w żadnym wypadku nie jest moralnie dozwolone uciekać się do zapłodnienia „in vitro”. Bóg i tylko Bóg jest Panem życia. Dzieci są Jego darem, a nie jednym z dóbr konsumpcyjnych. Nie istnieje „prawo do dziecka”.

Dyskusja o tym toczyła się na blogu niedawno i w szeregu logicznych dyskusji wydaje się, że doszliśmy do wniosku, że dopuścić można “w pewnym przypadku”, np. kiedy nie “produkujemy” niepotrzebnych zarodków. Ale co tam, zawsze można powiedzieć, że w żadnym ;-).

Chciałem wyjść z kościoła, zanim wybuchnę śmiechem, ale jakoś się powstrzymałem. I zastanowiło mnie jedno, albo jestem tak głupi i nic z tego przyjąć nie mogę, albo w Episkopacie Duch Święty nie działa dość silnie i inne szatany są tam czynne ;-).

            W Liście św. Pawła do Tesaloniczan znajdujemy dosyć tajemniczy tekst: „Sam bowiem Pan zstąpi z nieba na hasło i na głos archanioła, i na dźwięk trąby Bożej, a zmarli w Chrystusie powstaną pierwsi. Potem my, żywi i pozostawieni, wraz z nimi będziemy porwani w powietrze, na obłoki naprzeciw Pana, i w ten sposób zawsze będziemy z Panem” (1 Tes 4,16-17). Stąd niektórzy pytają, czy rzeczywiście czasy ostateczne będą polegały na ocaleniu zbawionych poprzez porwanie ich do góry spośród walącego się świata. Trzeba odpowiedzieć, że tego rodzaju obrazy są alegoryczne i nie można rozumieć ich dosłownie. Ważne jest tutaj to, że – jak mówi Paweł Apostoł – „ zawsze będziemy z Panem”. Istotą powtórnego przyjścia Pana nie są jakieś katastrofy, ale osobowa bliskość. „Dzień Pana” – bo tak Nowy Testament nazywa czas powtórnego przyjścia Chrystusa (np. 1 Kor 1,8) – to czas nie gniewu i srogiego sądu, ale pełnego objawienia się chwały miłosiernego Boga.

            Pierwsi chrześcijanie nie tylko nie bali się „końca świata”, ale oczekiwali nań z niecierpliwością. W Liście św. Jakuba znajdujemy takie oto słowa: „Bądźcie cierpliwi i umacniajcie serca wasze, bo przyjście Pana jest już bliskie” (5,8). Niektórzy ulegali nawet mniemaniu, że skoro niebawem Chrystus powróci, to nie warto się zajmować rzeczami doczesnymi. Stąd wyrzut św. Pawła: „ Słyszymy, że niektórzy wśród Was [...] wcale nie pracują, lecz zajmują się rzeczami niepotrzebnymi” (2 Tes 3,11). Nie trzeba więc ulegać egzaltowanym przepowiedniom końca świata, co dziś można na przykład zaobserwować u Świadków Jehowy; świadomość, że „dzień Pański” kiedyś nastąpi powinien być raczej zachętą do czuwania, czyli – jak to powiedział Jan Paweł II – do bycia człowiekiem sumienia. Kluczowym tekstem jest w omawianej przez nas kwestii 24 rozdział ewangelii Mateusza, w której sam Jezus odpowiada na pytanie uczniów: „Powiedz nam, kiedy to nastąpi i jaki będzie znak Twego przyjścia i końca świata?” (24,3). Chrystus mówi m.in.: „O dniu owym i godzinie nikt nie wie, nawet aniołowie niebiescy, tylko sam Ojciec. [...] Czuwajcie więc, bo nie wiecie, w którym dniu Pan wasz przyjdzie” (24,36.42). Czuwać mamy z bojaźnią Bożą w sercu, ale to nie znaczy, że przepełnieni strachem i lękiem; wręcz przeciwnie, przecież Bóg, który nadchodzi jest Bogiem, który objawił nam swoją bezwarunkową miłość na Krzyżu.

            Na Zachodzie „dzień ostateczny” widziano przede wszystkim w perspektywie ostatecznego sądu, w którym każdy z osobna zostanie osądzona za swoje złe i dobre czyny. Widać to chociażby na obrazach z motywem wagi decydującej o zbawieniu lub potępieniu. Natomiast chrześcijaństwo wschodnie bardziej podkreślało aspekt zbiorowego dopełnienia, w którym Bóg będzie „wszystkim we wszystkich” (1 Kor 15,28). Obrazy zachodnie budziły lęk i trwogę, a szatana pokazywały jako złego mocarza walczącego z Bogiem o dusze śmiertelników prawie jak równy z równym. Wschodnie ikony natomiast ukazywały – i słusznie – małość zła (szatan jako żałosny pies) i wszechogarniające zwycięstwo dobra. Dziś koncentrujemy się raczej na Bożym miłosierdziu, niż na zatrwożonym myśleniu o ostatecznym rezultacie Boskiej odpłaty.

            Niektórzy współcześni teolodzy zamiast o drugim (powtórnym) przyjściu Chrystusa, wolą mówić o wypełnieniu się dziejów ludzkości i świata. Wszak Bóg w Jezusie Chrystusie już opowiedział się nieodwołalnie po stronie człowieka. To, co nazywamy paruzją jest jedynie ostatecznym następstwem, niejako końcowym skutkiem wydarzenia wcielenia, śmierci i zmartwychwstania. Chrystus już do nas przyszedł i nie pozostawił nas sierotami. A zatem można by powiedzieć, że to nie tyle Chrystus przyjdzie ponownie do świata (bo On już przyszedł), ale to świat ostatecznie przyjdzie do Boga. Owo przyjście nie musi oznaczać jakiegoś zniszczenia obecnego świata, ale wręcz przeciwnie, pełną realizację tkwiących w nim możliwości. „A śmierci już odtąd nie będzie. Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już odtąd nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły” – zapowiada Apokalipsa 21,4. Rodzi się tutaj pytanie o związek pomiędzy rozwojem cywilizacyjnym (również technicznym) a zbliżaniem się paruzji. Czy „świeckie” sukcesy ludzkości są jakoś wpisane w historię zbawienia, czy też – odwrotnie – mają znikome znaczenie z tego punktu widzenia? Myślę, że skoro Bóg stał się człowiekiem i wszedł tym samym we wszystko, co ludzkie, to każde ludzkie osiągnięcie ma znaczenie w perspektywie powtórnego przyjścia Pana. Co więcej, ta perspektywa nie tylko nie pomniejsza tych osiągnięć, ale je uwypukla. Nie zmienia to oczywiście prawdy o prymacie ducha nad materią, miłości nad użytecznością. Nadchodzący Bóg jest przecież miłością, a nie jedynie wielkim zegarmistrzem świata.

Autor wyprowadza swe rozważania z refleksji nad skutkami kontestacji, która pojawiła się w Kościele w latach Soboru i w wyniku wydarzeń marca 68. Wydarzenia te obiecywały „odnowić i wyprowadzić Kościół z niepowodzeń i ślepych zaułków, w które zapędziła go współczesność”. Na ich tle ostatnie półwiecze w niezwykle wyrazisty sposób uwydatniło charakterystyczny dla chrześcijaństwa fakt poszukiwania dla siebie miejsca w świecie i niespokojnego oscylowania między dążeniem, aby „wiara weszła w świat”- tendencją, którą Sobór wzmocnił, a przeciwną tendencją, pewnego rodzaju tradycjonalizmem, który chce, by „religia była w religii, a nie zaplątana w społecznym, psychologicznym i w jakimkolwiek innym aspekcie człowieczej kondycji”.

Bellet dostrzega zagrożenia wynikające z przemian posoborowych: nie uważa ich za zjawisko jednoznacznie pozytywne, gdyż „nie wystarczy być kompatybilnym ze współczesnym światem albo współczesną myślą”. Tak myśląc można trafić do ślepego zaułka, bo gdyby taki zamiar się powiódł, chrystianizm zostałby zredukowany do „chrześcijańskiego wariantu wierzeń uznanych za powszechne”. Wiara stałaby się „co najwyżej formą, w której chrześcijanie przyjmują humanizm, właściwy zresztą i innym”. Pogrążona zostałaby w byle czym.

Gdyby zaś zwyciężyła tendencja przeciwna: wyniosły tradycjonalizm, który czuje się niezależny od świata, to właściwym zwycięzcą byłyby moce pieniądza, bo duchowość, nabożność i porywy serca nie liczyłyby się. „Jeśli Bóg jest Bogiem zamkniętym u siebie, w swoich kościołach – biznes będzie biznesem.”- pisze. Zwłaszcza, że pociąga to za sobą słabość myśli Kościoła, która „ujawnia się w postaci wierzenia, jakiegoś dejà-là, zasad i dogmatów, przeciwko którym podnosi się różnorodna krytyka: filozofia, historia, egzegeza, nauka, polityka, nauki społeczne, psychoanaliza…” Jeśli owa słabość ma być przezwyciężona wiara na powrót musi stać się inicjatywą, ma sięgać wzrokiem w przyszłość.

Dla chrześcijan nie ma innej drogi niż powrót do Ewangelii. Ale chrześcijanin nie może się cofać. Musi na nowo dostrzec, że przyjście Chrystusa oznacza krytykę całego świata a nie tylko jakiegoś wierzenia czy jakiegoś elementu ustroju. I że Ewangelia objawia swą prawdę nie inaczej, tylko w działaniu dziś. W słowach Chrystusa chodzi o ludzki byt, o człowieka, który jest dzięki Ewangelii ratowany i wyprowadzany z błędu, kłamstwa i morderstwa. Przy czym Ewangelia nie dotyczy jakiejś zamkniętej grupy chrześcijan, ale świata, który Bóg chce zbawić! Nie jakiejś chrześcijańskiej idei świata, lecz tego realnego świata.

Autor zauważa trzy poziomy ewangelicznego sprzeciwu. Pierwszy dotyczy grupy chrześcijan, problemu funkcjonowania ich instytucji, aparatu władzy, wzajemnych konfliktów i porachunków. Następnie drugi poziom, który dotyczy wiary: Boga, Chrystusa, dogmatów i moralności, Kościoła i sakramentów. A na trzecim poziomie są pytania, które nie są pytaniami tylko chrześcijańskimi. Są to pytania o kondycję ludzką dziś i właściwie nie zadaje ich już człowiek, ale sam człowiek jest tym pytaniem. Autor podkreśla, że to właśnie Ewangelia ujawnia całą ich moc.

To, że pytania z trzeciego poziomu są tak palące jest zdaniem Belleta szansą dla Ewangelii, Kościoła i wiary na uniezależnienie się od „świata biegnącego i trudzącego się w zgodzie z własnymi prawami”.

Wiara chrześcijan jest więc marzeniem o innym świecie, który zastąpiłby ten nasz, który wzywa na pomoc. Szansą dla świata mogliby być chrześcijanie, którzy mówią, że to nie czas na międzykościelne spory i którzy wiedzą, że ich zadaniem jest ukierunkowanie całej energii na to, co się zapowiada, w kierunku tego, co wiara może przynieść światu odkrywającemu swój istotny brak. Tacy, którzy wiedzą, że „duchowy głód otwiera nowiutką przestrzeń dla ewangelizacji”.

Ich wiarą jest inicjatywą, którą – jak pisze Bellet - wiara była u początków, gdyż wierzą, że „jeśli Ewangelia nie jest z tego świata, nie może ona być niczym innym w tym świecie niż tym, co nadchodzi.”

Stwierdzam z satysfakcją, że jest to wizja opartej na Ewangelii wiary, która przemawia do mojej wyobraźni, bo żeby inicjować, zapoczątkowywać, trzeba mieć nadzieję, że to, co nadchodzi może być lepsze od tego, co było kiedyś i tego, co jest teraz.

Osobiście wykład uważam za taki sobie, ale zawiera parę ciekawych myśli. Wykład jest taki sobie, bo o. Bomert w wielu miejscach mówi w sposób albo bardzo skomplikowany, albo bardzo infantylny.

Jednakże do meritum. Wg tezy wykładu bazującej na naukach św. Tomasza:

1. sumienie jest tożsame z rozumem,
2. sumienie może być błędne,
3. sumienie powinno ewoluować.

Przyjmijmy, że zgadzam się ze wszystkimi 3 tezami, bo skoro sumienie może być błędne to, żebyśmy mieli szansę żyć zgodnie z tym czego oczekuje od nas Bóg musi móc ewoluować. Umiejscowienie sumienia w umyśle jest przekonujące, bo to dobre miejsce, które ewoluuje i podpowiada nam jak się zachować. To czy sumienie może w ogóle być błędne oczywiście można poddać w wątpliwość, jednakże myślę, że da się znaleźć trochę przykładów, że tak, rzeczywiście może takie być.

Co z tego wynika? Wynika tyle, że sumienie nie jest absolutnym miernikiem dobra i zła. Jest subiektywnym miernikiem wykształconym w oparciu o nasze życie i zdobyte przez nas doświadczenie. A z tego z kolei wynika, że skoro mamy różne doświadczenia, to znaczy, że mamy różne sumienia. A skoro mamy różne sumienia to nikt z nas nie potrafi powiedzieć co jest absolutnie dobre, a co jest absolutnie złe. Z tego z kolei wynika, że nikt nie może powiedzieć z całą pewnością, że czynię dobrze lub źle, bo nie ma gwarancji, że jego sumienie nie jest błędne. Ergo nikt z nas nie jest pewien, co jest dobre, a co jest złe. Jeszcze lepiej: dzisiaj uważam, że X jest dobre, ale w związku z nowym doświadczeniem jutro uważam, że X jest jednak złe. W praktyce oznacza to, że cały czas się uczymy i odkrywamy świat. W dodatku pech chciał, że nigdy nie będziemy wiedzieli, czy nasz rozum jest już doskonały i potrafi zawsze ocenić prawidłowo, dlatego, że nie mamy punktu odniesienia, nie wiemy, czyj rozum jest doskonały.

Wiem, zaraz pojawi się głos, że mamy przecież dekalog. Nic bardziej błędnego. Dekalog powinniśmy odłożyć na półkę jako zdobycz dziejową. Dlaczego? Spróbujmy wyobrazić sobie, że cała ludzkość to jedna istota ludzka. Kiedy ta istota się narodziła była mała, niezbyt inteligentna, nie posiada jeszcze żadnej specjalnej wiedzy. Trzeba ją jakoś ukierunkować. Małemu 3 letniemu dziecku nie tłumaczymy czym jest ogień, czym jest kuchenka, co to jest gaz, tylko mówimy „nie podchodź do tego”! Dlaczego tak robimy? Ano dlatego, że dziecko jest za małe, nie zrozumie tego wszystkiego, musi wiedzieć, że nie wolno mu się zbliżać do kuchenki, bo to grozi jego życiu. Tak samo dziką hordę dawnych homo sapiens trzeba jakoś ukierunkować. Jak to zrobić tak, żeby zrozumieli? Dać im kilka prostych zasad, pasujących do ich prostego świata.

Czy jak to dziecko będzie miało 10 lat też będziemy mu mówić „nie podchodź do tego”? Nie, bo wytłumaczymy mu już czym jest ogień, co to znaczy poparzyć się, ono już będzie to rozumiało. I dlatego po dekalogu kiedy już ludzkość obrała właściwy kierunek pojawił się Jezus i zaczął tłumaczyć czym jest miłość bliźniego. Z tej nauki dalej mamy używać rozumu i podejmować działania na podstawie jego wskazań.

Jak rozwijać swój rozum? Szukać świadomie. Słuchać świadomie. Nie chodzi o to, żebyśmy uznali, że jesteśmy genialni i uznali, że nasz rozum jest doskonały. Nie możemy go też rozwinąć nim samym. Musimy obserwować świat, słuchać ludzi, uczyć się. Jeśli ktoś coś mówi powinniśmy go chociaż spróbować wysłuchać. Problemem tego świata jest to, że różni ludzie obwołują się autorytetami, których należy słuchać.

Katolicy zobowiązani są słuchać papieża, księży itp. i postępować wg ich nauczania. I to jest problem, bo wtedy zakładamy, że nikt inny nie ma racji, a zatem ograniczamy możliwości własnego rozwoju. Podchodzimy nieodpowiedzialnie do rozwoju własnego sumienia. Nie uważam, że kościół i księża to zło. Przeciwnie, to ludzie, którzy mogą mieć do powiedzenia coś ciekawego, co nas rozwinie. Nie podoba mi się tylko to, że zbudowali system, w którym określają, co jest dobre, a co złe w sposób dość autorytarny i sprzeciw wobec tych definicji wg systemu skutkuje powstaniem grzechu i utratą łaski Boga. Zakazują w ten sposób swoim wiernym rozwoju własnego sumienia i nie pozwalają im wykraczać poza te normy, które ich zdaniem są właściwe. A przecież określają te normy wg swojego sumienia. Skąd wiedzą, że nie jest ono błędne? A przynajmniej, czy nie powinno ulec modyfikacji w związku z np. rozwojem cywilizacji. A jeśli dojdzie do tego, że jednak trzeba ewoluować i zmienić tę naukę, jak choćby w przypadku heliocentryzmu, jak wytłumaczą wiernym, że słuchając ich pozbawili się możliwości rozwoju swojego sumienia? Że wierni ci niepotrzebnie żyli w traumie i poczuciu winy za grzech?

Rozwijając swój rozum nie mamy być uczestnikami jednego systemu, nie mamy się ograniczać. Mamy czerpać z osiągnięć wszystkich ludzi na świecie, nie ważne czy to muzułmanie, chrześcijanie, buddyści czy ateiści.

Ponownie zatem wracamy do pytań fundamentalnych postawionych przeze mnie między innymi w tekście „Szeroki kąt”. Co nam daje system religijny? Po co nam obrzędy? Czy obecnie obowiązujące systemy religijne mają poprawne konstrukcje, zgodne z wolą Boga? Czy Bóg udzieli swojej łaski tylko uczestnikom jednego systemu?