Pan Darski jest niewątpliwie bardzo sprawnym biznesmenem, potrafi robić duże interesy, w kaszę sobie nie da dmuchać. Ma strategię i się jej trzyma. Jakby śpiewanie Barki było bardziej dochodowe, to śpiewałby Barkę. Zresztą, nigdy nie można wykluczać spektakularnego, przed kamerami, nawrócenia Nergala. Historia zna takich przypadków bez liku. W polskim show-biznesie ikonami chrześcijańskiego stylu są mdła Eleni wybaczająca mordercy swojej córki, twierdząca przy tym, że do jednego stołu i tak by z nim nie usiadła, i uduchowiony po wypadku samochodowym Krzysztof Krawczyk, traktujący różaniec jak bransoletkę, ale to ikony nieco już zmurszałe, przydałyby się świeższe. Przemieniony Nergal byłby jak znalazł. Styl Nergala-satanisty kiedyś się na pewno wyeksploatuje i nie będzie już tak nośny, być może właśnie wtedy muzyk gruntownie przekształci swój wizerunek. Będzie pozował w koszulce z napisem JPII i wszem wobec mówił o tym, jak bardzo kiedyś był ślepy. Wszystko przed nim. Może i jestem ironiczny, ale trudno odmówić mi nosa,  dobrą mam intuicję. Od nonszalanckiego, agresywnego odcinania się od religii do ostentacyjnej, niedojrzałej religijności jest rzut beretem.

Jak tak spojrzymy na sprawy Nergala ex post, to wszystko się układa w logiczny ciąg, wyraźnie widać, że Nergal od dawna pręży muskuły, by stać się rozpoznawany na ulicy, co chwila przekracza coraz to kolejne granice parcia na szkło: wpierw był tylko liderem kontrowersyjnego zespołu metalowego, który znany był wyłącznie w swojej dziedzinie, potem nadszedł czas namiętnego związku z piosenkarką Dodą, płomienne relacje w tabloidach z każdego ich kroku, regularne raporty z uczuciowych napięć, następnie cała Polska handlowała tematem zdrowia muzyka, a teraz Nergal został muzycznym ekspertem i komentuje koślawą polszczyzną występy młodych wokalistów w telewizyjnym programie, każdemu uczestnikowi mówiąc te same dyrdymały, operując spranymi bon motami i niezbyt angielskim poczuciem humoru. Nędza wyłazi uszami, to estetyka zdecydowanie naiwna, dla amatorów igrzysk i walki w kisielu. Ale Nergal czuje się w tym jak ryba w wodzie. Zdaje się, że o to mu chodziło.

Precyzyjną reżyserię i konsekwentne, z fascynacją, eksplorowanie siermiężnego światka polskich mediów widać w tym wszystkim gołym okiem. Wielki, niezależny Pan Satanista gustuje dokładnie w tej samej aurze, co każda inna gwiazdka telewizyjna, nieodróżniająca Austrii od Australii i prymasa od premiera. Pan Nergal, tak się złożyło, jest w tej chwili kolegą po fachu niejakiej Joanny Krupy, Jolanty Rutowicz czy pamiętnej Frytki, przystał do bardzo szlachetnego towarzystwa, może się wymieniać z nim doświadczeniami. Może przybić piątkę Krzysiowi Ibiszowi i poklepać po plecach Kasię Cichopek. Jak widać, daleko go ten jego satanizm nie zaprowadził, nie mamy mu czego zazdrościć. Wielkie honoraria za nic nierobienie, nudne ględzenie w telewizji o niczym i zespół podbijający zachodnie rynki to trochę za mało, żeby uznać Nergala za człowieka ciekawego i oryginalnego.

Pan Nergal może sobie zatem krzyczeć Non serviam ile sił w płucach, może się Szatanem fascynować do woli, może uprawiać satanizm teistyczny albo laveyański, może Szatana wprost czcić albo uważać za źródło inspiracji i metaforę, ale to wszystko i tak będzie jedynie tandetną stylizacją, ledwie tatuażami i brukową symboliką. Nikt poważny nie da się na to nabrać, to tylko popelina, kilka słów bez pokrycia. Fakt, że Nergal to uprawia w mediach, od razu zdradza, jaką to ma proweniencję. Jest zwykłym towarem. I tyle.

Właśnie przez pryzmat wyżej zarysowanych spraw trzeba spojrzeć na zniszczenie przez Nergala Biblii. Nie są potrzebne tony religijne i wysoki diapazon, sprawa jest naprawdę prosta: jeden nieokrzesany błazen zniszczył książkę, a tłum błaznów-analfabetów mu zaklaskał, ktoś w dodatku przyniósł kamerę. Ot, prosta rozrywka gawiedzi, ludyzm, zabawa dla niezbyt wyrobionych. To dokładnie to samo, co Nergal uprawia w telewizji, coś na miarę jego związku ze wspomnianą Dodą Elektrodą, która większości Polaków kojarzy się z publicznymi zwierzeniami dotyczącymi swojego życia seksualnego. Co ciekawe, akces do tego mętnego grona zgłosił również sąd, który najwyraźniej ma podobne gusta. De gustibus…, warto jednak mieć świadomość, że niszczenie książki to praktyki rodem z buszu, nieprzystające do kultury europejskiej. To tak jak ze szczaniem do doniczki: może trudno za to skazywać, ale nazywać sztuką też nie jest najrozsądniej. Za szczanie do kwiatka może i nie grozi więzienie, za to grozi towarzyski ostracyzm.

Niech sobie zatem Nergal o Biblii myśli, co chce, ale niech ma świadomość, że w pewnych kręgach za zniszczenie książki będzie uchodził za oszołoma. Wykształcony Europejczyk nawet Marksa nie może spalić, tak mnie uczono. Książka to dla naszego kręgu kulturowego świętość, zapis ludzkiego doświadczenia, emocji, poglądów, przewodnik po drogach kultury, trop w stawianiu diagnozy o świecie. Książka to metoda rekonstruowania przeżyć, nośnik pamięci, sposób na to, by w poznawaniu świata nie zaczynać za każdym razem od nowa. To busola, środek budowania tożsamości. Im więcej różnych książek w głowie, tym swoboda epistemologiczna człowieka większa. Za Biblią, którą Nergal zniszczył, bo ją uważał za stos kłamstw, kryje się kawał świata, tysiące lat dojrzewania ludzkości, opowieść potężna jak dąb. Wizja człowieka, w której przejrzeć się możemy jak w lustrze. To wszystko poparte jest latami badań dokonywanych przez umysły, którym Nergal do pięt nie dorasta.

Zniszczyć książkę, zwłaszcza tak mięsistą jak Biblia, to podnieść rękę na bogactwo i różnorodność świata, wyrzec się polifoniczności, zostać przy swoim małym ogródeczku. To barbarzyństwo, a nie kreacja artystyczna. Media niewątpliwie promują barbarzyństwo i głupotę. Już od dłuższego czasu. Nergal jest więc na swoim miejscu.

Jarosław Dudycz

Chodzi mi tylko o to, żeby jedno od drugiego odróżniać po prostu dlatego, że jest różne i że nie da się zaprzeczać Rzeczywistości bez popadania w absurd. Nie rozumiem, do czego i komu ten absurd jest potrzebny.

Janusz Korczak szanował dzieci, ich indywidualizm, ich pragnienia, myśli. Szanował ich uczucia. Twierdził, że nie tyle dzieci muszą dorównać dorosłym i wejść na ich poziom, by było porozumienie, ale dorośli nie dorastają do świata uczuciowego dzieci. Mały dziecinnie cieszy się i smuci, kocha i gniewa, obraża i wstydzi, obawia się i ufa. Dzieci przeżywają świat uczuciowo. Przez to są autentyczne, nie kłamią. Z czasem dopiero uczą się używać kłamstwa – od dorosłych. Czasem Korczak zwierzał się, że nie umie rozmawiać z dorosłymi. Z dziećmi po prostu był.

Dawał dzieciom prawo do popełniania błędów, do uczenia się na błędach. Ufał w dobre intencje. Chociaż również dostrzegał u niektórych dzieci, skazę, skłonność do bezinteresownego zła. Nie rozumiał jej. takie dzieci chciał izolować, by nie zarażały innych. Przejawy występności traktował jako chorobę, którą trzeba leczyć, zabezpieczać przed rozprzestrzenianiem. Naturalna u dzieci jest skłonność do rozwoju, wzrastania, tak fizycznie, jak mentalnie i duchowo. W porzucaniu wiary przez dorastające dzieci widział pomyłkę zarozumiałego poszukiwacza wiedzy. To jak zgubienie dobrej drogi w lesie albo zarzucenie przez nieuwagę cennej rzeczy. Był dobrej myśli, że kiedy młody dojrzeje, zdąży znaleźć wiarę.
To, czego Doktor wymagał od wychowawcy to umiejętność przebaczania. Każdemu, w każdym przypadku i całkowicie.

 To co najistotniejsze, to dostrzegać i współodczuwać. Działanie z tego wypływające, ze zrozumienia sytuacji małego drugiego, nie może być działaniem krzywdzącym czy uwłaczającym. Nalegał, by nie działać w gniewie, w silnym wzburzeniu. Takie działanie na pewno nie będzie najlepszym z możliwych. Dostrzegał też, że sam gniew, zasmucenie rodzica jest dużą dla wrażliwego winowajcy karą.
Więc wiemy – dzieci trzeba szanować i nie można krzywdzić. Czy bywają krzywdzone przez najbliższych? O tym, że owszem, zdaje się przekonywać obecność akcji społecznej KOCHAM – NIE BIJĘ. Korczak był zagorzałym przeciwnikiem stosowania kar cielesnych u dzieci. W praktyce nie widział w nich żadnego pożytku. A przecież miał doskonały materiał badawczy w postaci często trudnych, „występnych” dzieci. W tekście Dwa razy dwa – cztery tak bronił ich nietykalności cielesnej:

Pragnę dorosłym życzyć aby chcieli i umieli być przyjaciółmi dzieci. By widzieli w dziecku małego brata – człowieka.
I jeszcze tego, by wobec Boga stawali się dziećmi. A to znaczy uznać swoją całkowitą niewystarczalność i zależność od Dobrego, godnego zaufania Ojca.  

——————-
*Wszystkie cytaty pochodzą z książki: J. Korczak, Pisma Wybrane, II, Warszawa 1984.

W czwartek, 8 listopada, poszedłem do PAN na panel dyskusyjny “Socjologia polska wobec wyborów 2007″. Sesję poprowadzili Barbara Fatyga (UW) i Piotr Gliński (PAN). Udałem się do Pałacu Staszica z nadzieją na zapoznanie się z próbną – bo przecież niewiele minęło od 21 października – analizą socjologiczną tych ciekawych (choć każde są ciekawe) pod wieloma względami wyborów parlamentarnych.

Wyszedłem z trwającej ponad trzy godziny dyskusji rozczarowany. Najpierw pewien socjolog wygłosił – publicystyczną w gruncie rzeczy – tezę, potem większość rozmówców się do niej odwoływała, polemizowała, niepotrzebnie trwoniąc swoją energię. Na szczęście jednak przebiło się także kilka interesujących spostrzeżeń.

Zanim do tego doszło, miało się wrażenie, że dyskusja toczy się nie pomiędzy socjologami, ale publicystami. Dr Lech Szczegóła stwierdził, że przez ostatnie 18 lat dokonał się pełny obrót sceny politycznej, czego korzystnym efektem jest ukształtowanie systemu partyjnego o znamionach dojrzałości i konsolidacji, klarownego podziału sceny politycznej na dwie duże i dwie małe partie.

– Scena polityczna się upraszcza – powiedział dr Szczegóła. – Jej podział na pewno odtworzy się w przyszłej kadencji. – Jego zdaniem, będzie nawet jeszcze trwalszy, mówił w perspektywie wielu lat w przyszłość. Wg dr. Szczegóły, obecny układ polityczny odzwierciedla naturalny podział społeczeństwa.

Z dwóch powodów uważam te tezy za fałszywe: po pierwsze, wybory nie pokazały, jak dzieli się polskie społeczeństwo (bo wiele osób mogło głosować na PO tylko dlatego, by skutecznie odsunąć PiS od władzy); po drugie, geograficzny podział zwolenników różnych partii, na co powoływał się dr Szczegóła, nie jest kluczem, który pomaga w analizie tych zwłaszcza wyborów (taki sam rozkład głosów powtarzał się przez kolejne lata, kiedy wygrywała raz prawica, raz lewica).

Zatem, moim zdaniem, jego wystąpienie miało charakter publicystyczny. Podobnie jak następne, dr. Antoniego Dudka, który stwierdził, że „młodzież dała się nabrać na brutalny język polityków”, i dlatego poszła głosować. Chociaż zgadzam się, kiedy mówi, że wcale nie było niebywałej frekwencji, a ostatnie wybory, wbrew powtarzanym opiniom, nie były najważniejsze od 1989 r. (z tym, że on za takie uznaje wybory z lat 1993 i 2005, a ja żadnych).

Stawianie słabych hipotez albo głoszenie tez publicystycznych obniżyło znacznie poziom dyskusji. Dlaczego socjolodzy idą w tym kierunku? Ich atut to umiejętność przygotowania merytorycznej analizy, a wolą, mimo braku dowodów, kategoryczne stwierdzenia odnoszące się do przyszłości. Co to ma wspólnego z socjologią jako nauką o zachowaniach grup społecznych?

Dr Szczegóła, po wysłuchaniu polemik, wytłumaczył się mówiąc, że woli stawiać tezy „błędne niż mętne”; że lepiej uczyć się na błędach. Cichy głos z sali sugerował zachowanie skromności…

Ciekawe spostrzeżenia miała dr Krystyna Szafraniec, która nawiązała do aktywność internetowej młodzieży i mówiła, że młodzi poczuli wspólnotę (która jednak raczej się nie utrzyma).

Padła opinia, że młodzi poszli na wybory jak Flash mob, a nie grupa społeczna.