Chodzi mi tylko o to, żeby jedno od drugiego odróżniać po prostu dlatego, że jest różne i że nie da się zaprzeczać Rzeczywistości bez popadania w absurd. Nie rozumiem, do czego i komu ten absurd jest potrzebny.

Chociaż ja również przez dwie bite godziny stałam, ani przez chwilę nie żałowałam, że przyszłam. Uwielbiam spotykać ludzi z pasją, a jeśli na dodatek pasję ma mądry człowiek i jest nią myślenie i dzielenie się rezultatami swoich poszukiwań i przemyśleń z czytelnikiem, któremu okazuje się szacunek, choćby przez to, że stara się mówić jak najbardziej zrozumiale o sprawach skomplikowanych, to jest to wyjątkowo smakowita uczta.

Dla Tadeusza Gadacza życie jest filozofią i właśnie takie życie kocha. Odpoczywa, kiedy śpi – pięć godzin dziennie. Poza tym – czyta. Wyjeżdża zagranicę, po to tylko żeby czytać w bogatszych bibliotekach. Czyta – w sześciu językach – również to, co czytali inni filozofowie i na tej podstawie znajduje związki ich myśli z tradycją, o których oni sami nie wiedzieli. Także na tej podstawie odkrywa wzajemne podobieństwa między z pozoru dalekimi od siebie prądami myślowymi. Napęd do życia daje mu filozofia, pocieszenie daje mu filozofia. Ciekawe, co je na śniadanie?

Niebywała erudycja Profesora budzi podziw i może onieśmielać, ale nie jest wymierzona przeciw mniej sprawnym, nikogo nie wyklucza, nie pomniejsza. Raczej można powiedzieć, że szczodrze udziela się. Szereg stwierdzeń Tadeusza Gadacza sprawiło mi wiele radości. Wymienię kilka: Autor w sporze między poszukiwaniem prawdy a dążeniem do oryginalności staje po stronie prawdy – nawet jeśli prawdopodobnie nigdy się jej nie odkryje. W filozofii interesuje go człowiek. Ceni filozofię dialogu. Dialog jest według niego zarówno instrumentem (Habermas) jak i egzystencją (Levinas). Nie lubi powojennej filozofii francuskiej, bo zrezygnowała z pytania o prawdę i zajmuje się grami. Uważa, że filozofia powinna uczestniczyć w ważnych wydarzeniach współczesności, na przykład powinna przemyśleć obecny kryzys i to że tak nie jest Profesor uważa za zjawisko negatywnie świadczące o naszej kulturze i niebezpieczne.

Autor tworzy dzieło, które będzie miało kilka tysięcy stron i będzie przeglądem stanowisk kilkuset filozofów. Na pytanie kolegi, po co pisze takie dzieło, przecież wszystko można znaleźć w googlach, mówi, że gdy wpisuje w google słowo “sens”, wyskakuje mu miasto we Francji.

Na początku spotkania pada pytanie, dlaczego pisze książkę  tak obszerną. Wyjawia w odpowiedzi, że nie da się krócej napisać tego, co chce. Dla zobrazowania problemu przytacza mail anonimowej studentki, która poprosiła go o napisanie, jaki jest według niego sens życia, ale żeby było w jednym zdaniu. Śmiechy z sali, bo wszyscy wiedzą, że się nie da.

Pod koniec spotkania ktoś dociekliwy chce jednak wiedzieć, co odpowiedział tej anonimowej studentce na jej pytanie o sens życia. Tadeusz Gadacz uśmiecha się i mówi: „Odpowiedziałem jej, że miłość”.

A więc jednak się da! I to nawet jednym słowem!

Jarosław Gowin (PO)
Robert Plich OP, bioetyk
Sławomir Zagórski (Gazeta Wyborcza)
prof. Jacek Zaremba (Instytut Psychiatrii i Neurologii)

Dyskusję poprowadzi Sebastian Duda (Newsweek, Przegląd Powszechny)

19 lutego 2009, g. 18.00. Aula Papieskiego Wydziału Teologicznego “Bobolanum” ul. Rakowiecka 61, Warszawa

Wstęp wolny

Arcybiskup Kazimierz Nycz świetnie dawał sobie radę z trudnymi pytaniami za pomocą zręcznej argumentacji. Prezentował się jako człowiek światły (za główną zdobycz minionych dwudziestu lat uznał wolność), błyskotliwy, energiczny a jednocześnie umiejący zjednywać sobie sympatię, mimo wygłaszania zdecydowanych poglądów na sprawę in-vitro, zwrotu majątków kościelnych, lustracji, zaangażowania politycznego Kościoła czy przypadków pedofilii wśród księży. Kiedy na przykład w odpowiedzi na pytanie o to, czy Kościół nie ma za mało pokory powiedział, że o Kościele trudno mu się wypowiadać, ale on sam ma problemy z pokorą, zareagował jak wytrawny polityk, który wie, co podoba się wyborcom. Siostra Małgorzata nie zabiegała o poklask. Widać było, że jest twarda i nie ma złudzeń. Szkoda jej czasu na okraszanie gorzkich prawd ogólnymi wywodami.

Przede wszystkim nie podobało jej się to, że Kościół odwrócił się od biednych w pierwszych latach po transformacji ustrojowej i nadal nie stawia ich w centrum swojego zainteresowania, choć powinien. Uderzyło mnie to, co siostra powiedziała na temat braku pracy z młodzieżą wiejską: że nie jest atrakcyjnym kąskiem duszpasterskim, gdyż ta młodzież to są ludzie niezbyt aktywni, o średnim lub nawet niskim poziomie intelektualnym, więc nie można się nimi chwalić tak jak zdolnymi studentami na przykład. Siostra zwracała słusznie uwagę na to, że jeśli do tej młodzieży nie trafi się z odpowiednią katechizacją, to będzie ona dla Kościoła pokoleniem straconym To z kolei może stać się przyczyną utraty zaplecza w postaci tak charakterystycznej dla polskiego Kościoła ludowej religijności. Częściową winą za to siostra Chmielewska obarczała przeniesienie nauki religii do szkół oddalonych od miejsca zamieszkania, znajdujących się na terenie obcej parafii. Prowadzi to do rozerwania więzi młodego człowieka z własną parafią. Zaś z tą z terenu szkoły nie może nawiązać nowej więzi, bo po skończonych lekcjach wraca do domu i łączą go z nią tylko lekcje religii.

Źle wygląda, zdaniem siostry, zaangażowanie Kościoła w pracę charytatywną w terenie: w ponad połowie parafii nic się poza odprawianiem mszy nie dzieje. Smutno brzmiały przywołane przez siostrę słowa „nie ma pieniądz, nie ma bozia”, którymi ludzie kwitują fakt, że nawet msze odbywają się w niektórych wiejskich kościołach tylko wtedy, kiedy jest intencja. Co więcej, zdaniem siostry Małgorzaty, na pracy charytatywnej nie powinno się kończyć myślenie o biednych tego świata, a niestety polskie realia są takie, że inne działania są szczątkowe. Tymczasem najważniejsze jest nie tyle dawanie pomocy materialnej, co stwarzanie warunków do integracji ludzi, którzy zostali zepchnięci na margines z resztą społeczeństwa. A tych działań właśnie brakuje. W tym kontekście niepokojące jest, że dostępu do szkół katolickich broni wysokie czesne. Skutkiem tego dzieci ubogich i te, które można by wyciągnąć z patologicznych warunków nie mają szans na skorzystanie z oferty tych szkół.

Gdy arcybiskup Nycz oponował przeciw takiemu obrazowi zwracając uwagę na pozytywy działalności Kościoła, siostra Małgorzata skwitowała różnicę zdań stwierdzeniem, że punkt widzenia zależy od miejsca siedzenia. Trudno się nie zgodzić, można tylko zastanowić się, do którego miejsca każdemu z nas jest bliżej.

Oboje zgodzili się natomiast co do jednego: że od początku transformacji nie ma w Polsce polityki prospołecznej ani prorodzinnej. Skutkiem tego jest między innymi to, że – jak podał arcybiskup Nycz – w Polsce statystyczna kobieta rodzi 1,1 dziecka. Zaś we Francji, gdzie taka polityka istnieje – 2 dzieci. Na marginesie i gwoli ścisłości chciałam zwrócić uwagę, że we Francji 10% społeczeństwa to muzułmanie i jeśli w ich rodzinach jest średnio po 10 dzieci, to 90% rdzennych Francuzek może mieć 1,1 dzieci, żeby średnia dla całej populacji wyniosła 1,99. Takie wyliczenie zostało przez arcybiskupa zakwestionowane, a jednak jest poprawne, więc nie należy przeceniać wpływu tejże polityki na dzietność obywatelek.

Zapytany o przyszłość Kościoła arcybiskup Nycz powiedział, że chciałby, by był to Kościół dialogiczny, otwarty, a siostra Chmielewska chciałaby, żeby był to Kościół zaangażowany w przemianę tego świata.

W sumie udane spotkanie, gratulacje i podziękowania dla organizatorów i uczestników.

“Przegląd Powszechny”, Blog Powszechny, Centrum Kultury i Dialogu oraz Papieski Wydział Teologiczny “Bobolanum”

zapraszają na debatę

“Kościół w demokracji 1989-2009″

Rozmawiać będą abp Kazimierz Nycz, s. Małgorzata Chmielewska i Roman Graczyk. Dyskusję poprowadzi Andrzej Majewski SJ.

Czwartek, 15 stycznia, g. 18, aula Kolegium Jezuitów, ul. Rakowieckiej 61 w Warszawie. Wstęp wolny.

Jesteśmy na początku 2009 r., a to rok wielu podsumowań. Mija dwadzieścia lat od podpisania porozumień Okrągłego Stołu, pierwszej tury wyborów do tzw. Sejmu kontraktowego, przejścia z PRL w Rzeczpospolitą Polską.

Po 1989 r. zmieniła się sytuacja Kościoła. Przestał być inwigilowany. Dzięki konkordatowi między Stolicą Apostolską a Rzeczpospolitą Polską podpisanym w 1993 r. zyskał on nowy status prawny. Pojawiła się możliwość zawierania małżeństw konkordatowych. Religia wróciła do szkół. Sytuacja  Kościoła Katolickiego – tak jak wielu, jeśli nie wszystkich, mieszkańców kraju – uległa zdecydowanej poprawie.

Ale Przez ostatnie dwadzieścia lat Polska zmieniła się nie tylko politycznie czy gospodarczo, ale również obyczajowo. Mamy do czynienia z coraz większą liczbą rozwodów i związków niesakramentalnych zawieranych przez katolików. Zmniejszyła się liczba alumnów seminariów duchownych.

Czy w przypadku Kościoła w Polsce sprawdza się powiedzenie, że im lepiej, tym gorzej?

Warto zastanowić się nad stanem Kościoła polskiego po tych dwudziestu latach przemian. Jak sobie radzi w demokracji? Czy ma wypracowaną nową  wizję duszpasterską na nowe niewątpliwie zmienione czasy?

O odpowiedzi na te pytania poprosimy ordynariusza warszawskiego abpa Kazimierza Nycza, s. Małgorzatę Chmielewską i publicystę Romana Graczyka. Rozmowę, która odbędzie się w najbliższy czwartek, 15 stycznia o godzinie 18 w auli Kolegium Jezuitów przy ul. Rakowieckiej 61 w Warszawie, poprowadzi Andrzej Majewski SJ.

Zapraszamy, wstęp wolny.

Ojciec Jacek Salij wygłosił niedawno wykład o czarnej nocy niewiary Matki Teresy. Z jej prywatnych listów, które zresztą pragnęła zniszczyć, dowiadujemy się, jak bardzo cierpiała z powodu tego, że Jezus stał się dla niej przez całe lata nieobecny. Czy oddawała innym wszystko, łącznie z poczuciem obecności Boga? Tak bardzo chciała innym uobecnić Chrystusa, tak skutecznie Go dla nich przywoływała, że sama przestała Go widzieć? Jak to wytrzymywała, czy to się jej opłacało?

I znów Simone Weil: „W bliźnim należy kochać głód, który go zżera, a nie pokarm, jaki możemy w nim znaleźć, aby zaspokoić własny głód”. To zdanie może nieco wyjaśnić, co mogło być losem Matki Teresy. Mogłoby być tak, że trędowaci byliby dla niej pokarmem, gdyby dzięki pracy z nimi syciła swe pragnienie spotykania Chrystusa. A ona kochała ich głód, gdyż chciała, by to do nich przychodził. Pokochać ten głód, mówi Weil, to tyle co otworzyć szczelinę, przez którą do naszej duszy przenika światło nadprzyrodzone. Świadkowie spotkań z Matką Teresą opowiadają, iż promieniowała niezwykłą miłością i łagodnością, czymś, czego nie dawało się opisać, a co można było wyczuwać w jej obecności niemal namacalnie. A w środku odczuwała mrok. To była jakby cisza w oku cyklonu.

W pewnym momencie po wykładzie ktoś z sali odezwał się, że widział to promieniowanie. Że zobaczył je w wyrazie twarzy Matki Teresy i trędowatego, którym się zajmowała, na pewnym zdjęciu, które wpadło mu w ręce. A wie, o co chodzi, bo tego doświadczył. Opowiedział, że przed laty po ciężkim wypadku samochodowym leżał w szpitalu na oddziale intensywnej terapii i był tak zainfekowany, że zarażali się od niego sepsą wszyscy, z którymi się zetknął. W szpitalu odwołano operacje, żeby nie zarażać pacjentów. Mówił, że do dziś z niedowierzaniem i wdzięcznością wspomina opiekę i troskliwy uśmiech na twarzy pielęgniarek, które się nim zajmowały nie dając mu odczuć ani swego strachu ani zniecierpliwienia czy obrzydzenia. Rozpoznał później ten sam co u nich wyraz twarzy na tamtym zdjęciu Matki Teresy. Siebie siłą rzeczy wówczas nie widział, ale sądzi, że wyglądał podobnie do owego trędowatego ze zdjęcia.

Miałem wrażenie, że zaproszeni goście – oprócz Artura Sporniaka z Tygodnika Powszechnego – powtórzyli zebranym wszystkie możliwe stereotypy o problemach współczesności, nie tylko te związane z seksem.

Otóż właśnie: lada moment zamożni rodzice będą tak dobierać geny swoim dzieciom, że wszystkie dziewczynki dostaną blond włosy, niebieskie oczy, potrojone IQ, a na imię Amanda; na większą, biedną część świata złożą się ludzie zwykli, brzydcy, bez perspektyw na zdobycie wykształcenia, wyższego statusu społecznego. Rządzić ma pieniądz i biologia. No i media, rzecz jasna. One wmówią nam – w zasadzie już wmawiają – że otaczający nas świat jest jak najbardziej w porządku. A jeśli, mimo wszystko, poczujesz się niepewnie, niedobrze, idź do supermarketu i nakupuj sobie leków, tyle ich leży dostępnych na półkach.

Ze zdumieniem słuchałem tego wszystkiego. Sporniak zaczął tłumaczyć, że można na przykład oglądać z dziećmi telewizję i uczyć podejścia refleksyjnego do mediów – rozmawiać z nimi po prostu. Uczą tego psycholodzy mediów. Jest to prosta recepta na wiele bolączek związanych z mediami. Ale zarazem nastręcza wiele trudności: potrzeba dobrej woli, cierpliwości, czasu, empatii, żeby rozumnie wychować dziecko.

O wiele prościej powiedzieć sobie, że żyje się w matriksie, w świecie, na który nie ma się wpływu, a wszystko wokół zagraża człowiekowi. Ale teraz przynajmniej rozumiem, dlaczego Kościół tak sprzeciwia się zapłodnieniu in vitro. Jeśli w perspektywie ma Amandę…

Rankiem zerwały mnie jakieś dziwnie bliskie odgłosy. Właściwie to się przestraszyłam. Skąd to stukanie? Wszyscy śpią na dole a na piętrze jestem tylko ja. Pewnie mi się wydawało – przekonywałam sama siebie. Ale wkrótce stuknięcie powtórzyło się. Ktoś tu jest – zdecydowałam. Jak się dostał? Przecież pokoik jest wysoko, a uchylony lufcik za mały, żeby ktokolwiek mógł się przecisnąć. Ze strachem otworzyłam oczy i uniosłam głowę. Ukazał mi się wielki ptak. Gołąb? Nie, to sowa! Cóż za niezwykły widok! Siedziała na oparciu krzesła – piękna, jasna, duża i puchata! Tkwiła tam nieruchomo i patrzyła na mnie z przypisywaną jej mądrością. Dopiero świtało. Było szaro. Nie widziałam kolorów, tylko jej miękkość. Sowa, widząc że się obudziłam, próbowała uciec i stuknęła kilkakrotnie głową o szybę. Zrozumiałam teraz, skąd dochodziły poprzednie stuknięcia: wleciała przez otwarty lufcik, a teraz była w pułapce. Przemknęło mi przez myśl, żeby zamknąć jej drogę ucieczki, bo inaczej nikt mi nie uwierzy, że tu rzeczywiście była. Gdybym ją zamknęła, mogłabym ją sfotografować albo zawołać resztę domowników i pochwalić się nią. Mogłabym też włączyć lampę i obejrzeć ją sobie dokładniej. Mogłaby zostać moja. Mogłam ją mieć.

Kiedy tak snułam plany, jak spożytkować niecodzienne wydarzenie, w pewnym momencie ocknęłam się i opadłam na poduszkę. Zawirowało mi w głowie pytanie: co planowałam? Miałam przewagę nad nią, była zdana na mnie, więc mogłam pozbawić ją wolności. I chciałam to zrobić, żeby zaspokoić swoją próżność. Właśnie złapałam się na tym jak rozwieram swoją zawsze głodną paszczę konsumenta. Jednak zatrzymałam się w porę. Coś mi przeszkodziło: jakaś międzygatunkowa solidarność, jakieś poczucie, że jesteśmy tu razem. Ona i ja, w tym samym świecie, oddychające tym samym powietrzem, dzielące lęk o życie.

Jeszcze raz powoli się podniosłam. Sowa natychmiast czujnie przeskoczyła na oparcie dalszego krzesła. „Już nie masz się czego bać” – pomyślałam z zadowoleniem i otworzyłam na oścież okno. Zrozumiała. Przekrzywiła lekko głowę i rzuciła mi krótkie spojrzenie. Następnie wzniosła się w powietrze i dała mi obejrzeć swój bezszelestny lot. Nigdy nie widziałam sowy w locie z odległości jednego metra i byłam zaskoczona, że jest tak aksamitny. Uśmiechnęłam się do siebie z przyjemnością i świadomością, że zadziało się coś niezwykłego, że spłynęło na mnie coś, co pozwoliło mi odnieść mnie tylko znane zwycięstwo.

Rozjaśniało się. Położyłam się jeszcze i myślałam o tym, czego znakiem była ta nie-moja sowa. Myślałam, że może chodzi o to, żebym tak jak ona: spokojnie, cicho i mądrze … Ale co takiego „spokojnie, cicho i mądrze”? Wszystko. Wszystko co przychodzi, napływa, czeka na mnie. Żeby przyjmować to w ciszy, wsłuchując się w słyszalny gdzieś w głębi siebie delikatny szept. Żeby przyjmować to miękko, bez protestu.

I żeby zachować czujność taką jak ona: gdy tylko otworzy się okno, majestatycznie rozłożyć skrzydła i bezszelestnie wylecieć w przestworza.

Rozmowa zeszła na temat bogactwa zgromadzonego w Watykanie i w Kościele w ogóle. Dlaczego – pytał – nie poświęci Kościół tych skarbów na pomoc ubogim? To, co robi Kościół jest czystą hipokryzją – przekonywał – bo samo nawoływanie do miłosierdzia i współczucia czy też braterskiej miłości, kiedy żyje się w luksusowych warunkach, ma się służbę, świetne trunki, jedwabne szaty i władzę nad ludźmi, jest po prostu nieuczciwe wobec wiernych i innowierców.

Kościół stawia się w ten sposób po stronie tego co cesarskie w zadanym Jezusowi w Ewangelii pytaniu, komu należy służyć. Jezus popatrzał wówczas na monetę z wizerunkiem cesarza i powiedział, żeby oddać Bogu, co Boskie a cesarzowi, co cesarskie. Kościół, chcąc monet, gromadząc monety, czyli dobra ziemskie stał się jeszcze jednym obliczem cesarza.

Jakoś tam próbowałam oponować. Mówiłam, że aby działać, należy mieć środki do działania, że większy wpływ na życie ludzi ma się mogąc do nich docierać z przesłaniem, a do tego trzeba mieć i pieniądze i organizację i wpływ na prawodawstwo i dostęp do mediów, czyli, że naturalnie bierze się udział w ziemskiej grze sił, że wypadnięcie z niej grozi zapadnięciem się w nicość. Mówiłam te i inne rzeczy, ale w duchu nie czułam się pewnie. Moje własne słowa obijały się o obrazy czarnych limuzyn biskupów, skarbców kościelnych, pałaców i posiadłości. A mój rozmówca nie ułatwiał mi sprawy podsuwając z kolei obrazy dzieci z wydętymi brzuszkami, których pełen jest świat.

I myślałam sobie: Kościół, Mistyczne Ciało Chrystusa, czy takim chciał je Jezus widzieć? Czy ma być to ciało kapiące złotem czy raczej przybrane zgrzebną szatą?